Ξενάγηση στην Αρχαία Αγορά

Ξενάγηση στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας

Κείμενο – φωτογραφίες από τον κ. Χρήστο Θανόπουλο

Το Σάββατο 19 Μαΐου 2018, 40 μέλη και φίλοι του Συνδέσμου Συριανών ξεναγήθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας, από την αρχαιολόγο – ιστορικό και μέλος του Συνδέσμου κ. Γλυνού Ευαγγελινή. Η κ. Γλυνού, αφιλοκερδώς προσφερθείσα, σαγήνεψε το ακροατήριό της επί 2,5 ώρες, μεταφέροντάς το νοερά με γλαφυρό τρόπο στα γεγονότα και στα πρόσωπα που σημάδεψαν την ιστορία της Αρχαίας Αγοράς, της Αθήνας και της Ελλάδος εν γένει.

Η Αρχαία Αγορά είναι ο χώρος συγκεντρώσεων των Αθηναίων πολιτών   (από το ρήμα αγείρω, δηλαδή συναθροίζω, αγορεύω), δηλαδή εδώ γινόταν η συγκέντρωση της Εκκλησίας του Δήμου, μέχρι το τέλος του 6ου αι. π.Χ ., οπότε και μεταφέρθηκε στην Πνύκα. Ήταν μια μεγάλη ανοικτή πλατεία, στην οποίαν λάμβαναν χώρα οι κοινωνικές, πολιτικές, εμπορικές δραστηριότητες, (έδρα της διοίκησης, της δικαιοσύνης), αλλά και οι θρησκευτικές εορτές σε συνδυασμό με θεατρικά δρώμενα και μουσικούς – αθλητικούς αγώνες για 800 χρόνια, μέχρι την ολοσχερή καταστροφή της από τους Ερούλους (267 μ.Χ.). Από εδώ περνούσε η πομπή των Παναθηναίων, αλλά ήταν και η αφετηρία της Ιεράς Οδού, προς την Ελευσίνα. Ναοί και δημόσια κτίρια κτίστηκαν κυρίως στη δυτική πλευρά. Εδώ κτυπούσε η καρδιά της Δημοκρατίας. Πολλές στοές πλαισίωναν τις υπόλοιπες πλευρές της Αγοράς (Μεσαία, Νότια, Βασίλειος). Ευεργέτες έκτισαν κομψά ογκώδη οικοδομήματα επί Ρωμαϊκής εποχής (Στοά του Αττάλου, Ωδείο του Αγρίππα, Βιβλιοθήκη του Πανταίνου, Νυμφαίο, κ.ά.), οπότε και η εμπορική δραστηριότητα μεταφέρθηκε στην Ρωμαϊκή Αγορά.

Η ξενάγηση ξεκίνησε από το Ωδείο του Αγρίππα (15 π.Χ.), που ήταν χώρος συναυλιών (με κοίλο χωρητικότητας 1.000 θεατών και διώροφη στοά) και μετά την καταστροφή του χτίστηκε στη θέση του το Γυμνάσιο ή «Ανάκτορο των Γιγάντων» με τα κολοσσιαία αγάλματα τριών Τριτώνων και τριών Γιγάντων στην πρόσοψη. Κατευθυνθήκαμε στην βόρεια πλευρά της Αγοράς, δίπλα στις γραμμές του ηλεκτρικού, σε ένα παραδεισένιο τοπίο κάτω από τους ίσκιους τεράστιων δέντρων, εκεί που κάποτε ήταν η Ποικίλη Στοά με τους ζωγραφικούς πίνακες μεγάλων καλλιτεχνών, όπως ο Πολύγνωτος (που είχε ζωγραφίσει την περίφημη μάχη του Μαραθώνα) και τόπος συνάθροισης των Στωικών φιλοσόφων με τους μαθητές τους (εδώ δίδαξε ο Ζήνων, κ.α.).

Δίπλα υπήρχε ο Βωμός των 12 θεών, με τετράγωνο περίβολο, άσυλο των ικετών και ο δωρικός ναός του Άρεως, που είχε μεταφερθεί από την Παλλήνη (επί αυτοκράτορα Αυγούστου) και του οποίου  ο άγνωστος αρχιτέκτων φαίνεται να είναι ο ίδιος με αυτόν  του Ποσειδώνα στο Σούνιο, του Ηφαιστείου (Θησείου) και της Νεμέσεως στο Ραμνούντα, όλοι του 5ου αι .π.Χ., δωρικοί, περίπτεροι, παρόμοιοι μεταξύ τους και με αρκετά κοινά με τον Παρθενώνα. Ανεβήκαμε στον Λόφο του Αγοραίου Κολωνού για να θαυμάσουμε από κοντά τον καλύτερα διατηρημένο στην Ελλάδα αρχαίο Ναό του Ηφαίστου (και της Αθηνάς Εργάνης), το Ηφαίστειο (460-415 π.Χ.), που λανθασμένα ονομάζεται Θησείο, επειδή στις μετόπες των μακρών πλευρών απεικονίζονται οι άθλοι του Θησέα. Χωριζόταν σε πρόναο, κυρίως ναό και οπισθόδομο, με 6×13 δωρικούς κίονες. Γύρω στο 600 μ.Χ. μετατράπηκε σε εκκλησία αφιερωμένη στον Αγ. Γεώργιο .Οι υπέροχοι δωρικοί κίονες φέρουν ίχνη πυροβολισμών από τον απελευθερωτικό αγώνα (1826-27) και τα Δεκεμβριανά (1944).

Η Δημοκρατία, το πολίτευμα που έχουν υιοθετήσει οι περισσότερες χώρες του σύγχρονου κόσμου, επινοήθηκε από τους αρχαίους Αθηναίους ύστερα από πολλούς πειραματισμούς και βελτιώσεις, που προέκυψαν μέσα σε ένα διάστημα 150 ετών περίπου. Ο Σόλων ο Νομοθέτης (594 π.Χ.) έφερε τη Σεισάχθεια (διαγραφή χρεών, απελευθέρωση δούλων), διαίρεσε τους πολίτες σε τέσσερις κατηγορίες ανάλογα με το εισόδημα, διεύρυνε τον ρόλο της Εκκλησίας του Δήμου, δημιούργησε τη Βουλή των τετρακοσίων και το λαϊκό δικαστήριο της Ηλιαίας. Ο Κλεισθένης (508 π.Χ.) εισήγαγε τις 10 φυλές, αύξησε τους Βουλευτές σε πεντακόσιους και τους στρατηγούς σε δέκα, ενώ οι ηγέτες των δημοκρατικών Εφιάλτης και Περικλής (445 π.Χ.), δυνάμωσαν τον ρόλο της Εκκλησίας του Δήμου, των Βουλευτών, των λαϊκών δικαστηρίων (Ηλιαία, Παλλάδιο, κ.α.) και καθιέρωσαν το φορολογικό σύστημα των λειτουργιών (χορηγία, γυμνασιαρχία, τριηραρχία, κ.ά.). Οι πιο συντηρητικοί θεσμοί του Άρειου Πάγου, ως κέντρου εξουσίας και απονομής δικαιοσύνης και των Εννέα Αρχόντων, έχασαν τις αρμοδιότητές τους.

Ακολουθήσαμε την «Δυτική Οδό» με το Μητρώο (περιλαμβάνει ναό της Μητέρας των θεών και φυλάσσονταν στο χώρο του δημόσια έγγραφα: ψηφίσματα, νόμοι, οικονομικοί κατάλογοι κ.λπ.). Δυτικά του Μητρώου βρίσκεται το Νέο Βουλευτήριο, στα έδρανα του οποίου συνεδρίαζαν οι 500 βουλευτές, προετοιμάζοντας τα νομοσχέδια, πριν υποβληθούν για ψήφιση στην Εκκλησία του Δήμου. Οι βουλευτές ήταν κληρωτοί πολίτες, 50 από κάθε μία από τις 10 αθηναϊκές φυλές.

Νότια των ανωτέρω, βρίσκεται η Θόλος, έδρα των 50 Πρυτάνεων (της πρυτανεύουσας φυλής), ασκούσαν διοίκηση για 35 ή 36 μέρες με επικεφαλής τον Επιστάτη των Πρυτάνεων. Ήταν η εκτελεστική Επιτροπή της Βουλής, είχαν εποπτεία των καθημερινών ενεργειών της Πόλης-Κράτους, διαχειρίζονταν το δημόσιο χρήμα. Στη Θόλο φυλάσσονταν τα επίσημα μέτρα και σταθμά του Αθηναϊκού Κράτους.

Παρά την υψηλή θερμοκρασία, η ομάδα ανηφόρισε απτόητη στη νότια πλευρά της Αγοράς, για να δει από κοντά τον βυζαντινό ναό των Αγ. Αποστόλων του Σολάκη (1.000 μ.Χ.) με την ψευδοκουφική διακόσμηση, εγγεγραμμένο σταυροειδή μετά τρούλου, όπου 4 αρχαίοι κίονες με διαφορετικά κιονόκρανα υποβαστάζουν τον τρούλο με τον Παντοκράτορα. Κατηφορίσαμε την οδό των Παναθηναίων, δίπλα από την βιβλιοθήκη του Πανταίνου και το Υστερορρωμαϊκό Τείχος, για να επισκεφτούμε την αναστηλωμένη Στοά του Αττάλου, δώρο του βασιλιά της Περγάμου, προς τιμήν του δασκάλου του, στωικού φιλοσόφου Καρνεάδου, στην πόλη των Αθηνών. Ήταν διώροφο εμπορικό κτίριο, μήκους 116 μ., με 21 καταστήματα σε κάθε όροφο, δωρική κιονοστοιχία στο ισόγειο και ιωνική στον όροφο ( 2ος αι. π.Χ.). Ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά κάνει η Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών από το 1931 και έχει αναστηλώσει την Στοά του Αττάλου (από την δεκαετία του 1950) με αμερικανικές δωρεές, η οποία λειτουργεί ως Μουσείο της Αγοράς.

Η χρήση της Αγοράς ξεκινά από την Νεολιθική Εποχή και ήταν συνεχής για 5.000 χρόνια. Πολύ ενδιαφέροντα είναι τα ευρήματα από τάφους, όταν στους προγεωμετρικούς και γεωμετρικούς χρόνους (1.100 – 700 π.Χ.) ο χώρος της Αγοράς χρησίμευε ως νεκροταφείο. Φορτίζουν συναισθηματικά τα κτερίσματα του τάφου εύπορης (από τη τάξη των Πεντακοσιομεδίμνων) εγκύου γυναίκας, όπως υποδηλώνει το κιβωτιόσχημο αγγείο με τα 5 ομοιώματα σιταποθηκών στο κάλυμμα και από τον τάφο πολεμιστή, το περιελιγμένο ξίφος (για να μην χρησιμοποιηθεί ξανά) πάνω στο αγγείο που περιέχει την τέφρα του. Αξιοθαύμαστο το μαρμάρινο κληρωτήριο ενόρκων, με σχισμές σε παράλληλες σειρές για να τοποθετούνται τα ορειχάλκινα πινάκια, με τα ονόματα των ενόρκων και την επιλογή που γινόταν μέσω σωλήνα κατακόρυφου, όπου έπεφταν λευκά και μαύρα μαρμάρινα σφαιρίδια. Άλλα  ενδιαφέροντα εκθέματα είναι οι ορειχάλκινοι ψήφοι των δικαστών (που ήταν κληρωτοί όπως οι ένορκοι), τα θραύσματα αγγείων (όστρακα) με τα ονόματα επωνύμων πολιτικών (Μιλτιάδη, Θεμιστοκλή, Αριστείδη) που εξοστρακίστηκαν, η κλεψύδρα αγόρευσης με τα δύο πήλινα αγγεία, σε διαφορετικό επίπεδο το καθένα, ώστε όταν αδειάσει το ένα, να γεμίζει το άλλο (διάρκειας 6 λεπτών, όσο μια σύντομη αγόρευση στο δικαστήριο), τα επίσημα μέτρα  και σταθμά της πόλης, για τα στερεά και υγρά, είδη καθημερινής χρήσης (χύτρες, δοχείο νυκτός, κ,α.). Η έκθεση του ισογείου τελειώνει με αντικείμενα από την Ρωμαϊκή και την Βυζαντινή εποχή (εφυαλωμένα κεραμικά, σαλτσάρια κ.ά.). Στον 1ο όροφο της Στοάς του Αττάλου φιλοξενούνται μακέτες της Ακροπόλεως και της Αγοράς, τα ξύλινα ερμάρια της Αμερικάνικης Σχολής Κλασσικών Σπουδών, όπου φυλάσσονται πολλά ευρήματα της Αγοράς, καθώς και αγάλματα της Ρωμαϊκής περιόδου.

Μετά το πέρας της ξενάγησης, η ομάδα κατευθύνθηκε στο μεζεδοπωλείο «Δια ταύτα», της οδού Αδριανού, όπου γεύτηκε μεζέδες και μαγειρευτά, με πολύ κέφι και άφθονο οίνο, μέχρι αργά το απόγευμα.

Καλή αντάμωση στη Σύρο!

Βιβλιογραφία

Χριστοπούλου Βασιλική, Αρχαία Αγορά της Αθήνας – Άρειος Πάγος, Σύντομο ιστορικό και περιήγηση, Έκδοση Ένωσης Φίλων Ακροπόλεως,  Αθήνα 2004.

John McK. Camp II, Diana BuitronOliver, Η Γέννηση της Δημοκρατίας, Κατάλογος Έκθεσης, 9 Μαρτίου – 9 Μαΐου 1993, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών, Αθήνα 1993.

Καρράς Κώστας, Σκουμπουρδή Άρτεμις, Περίπατοι Κληρονομιάς στην Αθήνα, Δήμος Αθηναίων, Πολιτισμικός Οργανισμός, Ελληνική Εταιρεία για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Εκδόσεις Οξύ, Αθήνα 2004

Μαλλιάρος Χ,, Λάζαρος Α., Χατζής Δ., Αρχαία Ιστορία από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι το 146 π.Χ., Εκδόσεις ΟΕΔΒ, Αθήναι 1972.

Arrow
Arrow
Slider