Διάλεξη της Δρ. Αγγελικής Σίμωση

Διάλεξη της Δρ. Αγγελικής Σίμωση

Διάλεξη της Δρ. Αγγελικής Σίμωση

στην Στέγη Συνδέσμου Συριανών

«Νέα ευρήματα στα Αντικύθηρα και στη Σαλαμίνα»

Κείμενο – φωτογραφίες από τον κ. Χρήστο Θανόπουλο

Την Τετάρτη 21 Νοεμβρίου 2018, η συμπατριώτισσα Δρ. Αγγελική Σίμωσι διευθύντρια της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων πραγματοποίησε στην Στέγη Συνδέσμου Συριανών, ενώπιον 40 ακροατών, μία άκρως ενδιαφέρουσα διάλεξη με θέμα: «Νέα ευρήματα στα Αντικύθηρα και στη Σαλαμίνα». Η παρουσίαση συνοδεύτηκε από προβολή power point και ολοκληρώθηκε με ένα συναρπαστικό ολιγόλεπτο video από την υποβρύχια ανασκαφή στα Αντικύθηρα.

Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Συριανών κ. Δημήτρης Βαφίας προλόγισε την ομιλήτρια, παρουσιάζοντας το πλούσιο βιογραφικό της. Κατόπιν η κ. Σίμωσι έλαβε τον λόγο, επισημαίνοντας τον σημαντικό και μοναδικό ρόλο της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, η οποία μελετά και ανασκάπτει όχι μόνο ναυάγια, αλλά και καταποντισμένα λιμάνια, οικισμούς, αεροπλάνα παλαιότερα των 50 ετών κ.ά.. Από τις γνωστότερες πρόσφατες ανασκαφές είναι αυτές των: Λεχαίου, Νάξου, Σαλαμίνας, Αντικυθήρων, κ.ά..

Το ναυάγιο έξω από τα νοτιοανατολικά παράλια των Αντικυθήρων εντόπισαν τυχαία συμιακοί σφουγγαράδες σε βάθος 55 μέτρων το 1900 και με τη συνδρομή του Βασιλικού Ναυτικού (1901) και τα υποτυπώδη μέσα της εποχής (σκάφανδρο συνδεδεμένο με σωλήνα για την παροχή αέρα και στολή), ανέλκυσαν (1900–1901) πλήθος αγαλμάτων, σκευών και τον περίφημο Μηχανισμό των  Αντικυθήρων.

Το πλοίο ήταν εμπορικό (ολκάς), 220–230 τόνων, μήκους 30-40 μ., πλάτους 15-20 μ. και βάθους 6,5 μ.. Χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο του 1ου αιώνα π.Χ. (ίσως το 65 π.Χ.) και μετέφερε κάποιους επιβάτες, αλλά το  φορτίο ήταν κυρίως πολύτιμοι καλλιτεχνικοί θησαυροί, που προοριζόταν για την αγορά της Ιταλίας (Luxuria Privata).

Είναι άλλωστε γνωστό, ότι μετά την κατάκτηση της Ελλάδος από τους Ρωμαίους, οι τελευταίοι υιοθέτησαν πλήρως τον ελληνικό τρόπο ζωής. Αφετηρία του πλοίου ήταν ίσως η Ισσός (Κιλικία) ή η Δήλος (Κυκλάδες). Οι οξυπύθμενοι αμφορείς που συμπεριλαμβάνονται στο φορτίο, υποδηλώνουν ότι το πλοίο έκανε στάσεις σε Πέργαμο, Έφεσο, Κω, Ρόδο, πριν καταλήξει έξω από τα Αντικύθηρα, όπου και ναυάγησε λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Από την ανέλκυση των ετών 1900–1901 ξεχωριστή θέση κατέχει ο Μηχανισμός των  Αντικυθήρων, μπρούτζινος με οδοντωτούς τροχούς, τοποθετημένος σε ξύλινο τετράγωνο κουτί και είναι ο μοναδικός αρχαίος αναλογικός υπολογιστής των κινήσεων ουρανίων σωμάτων, των φάσεων ηλίου- σελήνης, κατασκευασμένος γύρω στο 150 π.Χ., πιθανόν στη Ρόδο ή την Μ. Ασία. Εντοπίστηκαν αγάλματα πρωτότυπα ή αντίγραφα. Αξιοθαύμαστο το ορειχάλκινο άγαλμα του Εφήβου των Αντικυθήρων (340–330 π.Χ.), του φιλοσόφου (230 π.Χ.), μπρούτζινα ανδρικά αγαλμάτια (ύστερος 2ος αι. π.Χ.), το μαρμάρινο άγαλμα του Ερμή, του Απόλλωνα (1ος αι. π.Χ.) και του αγοριού (αρχές 1ου αι. π.Χ.).

Τα μαρμάρινα αγάλματα ή τμήματα αυτών που ήταν θαμμένα μέσα στην άμμο, βρέθηκαν σε καλύτερη κατάσταση, διότι διασώθηκαν από τους λιθοφάγους οργανισμούς. Από τις ανελκύσεις των αρχών του 20ου αιώνα, αλλά και τις πρόσφατες (2014–2017) προέρχονται τμήματα αγαλμάτων και επίπλων πολυτελείας, σκύφοι, φιάλες, μυροδοχεία, πινάκια, αγγεία, γυάλινα σκεύη (τεχνικής mille fiori), λύχνοι, εξαρτήματα χρυσών περιδέραιων και τρία σκουλαρίκια.

Το 1976 ο Ζακ Υβ Κουστώ με το ερευνητικό σκάφος «Καλυψώ», συμπεριέλαβε στις έρευνές του στο Αιγαίο, το Ναυάγιο των Αντικυθήρων. Οι γάλλοι δύτες φορούσαν στολές, εφοδιασμένοι με ατομικές φιάλες οξυγόνου (scuba) και ειδική συσκευή αναρρόφησης άμμου (σωλήνας saucisse). Από εκείνη την ανέλκυση ξεχωρίζουν τα αργυρά κυστοφορικά τετράδραχμα από την Πέργαμο, κοπής Περγάμου – Εφέσου (95–92 π.Χ.).

Τα έτη 2104–2017 η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, πραγματοποίησε τις πλέον πρόσφατες ανασκαφές στο Ναυάγιο των Αντικυθήρων, Μάιο ή Σεπτέμβριο, για 15 μέρες κάθε χρόνο. Η χρηματοδότηση της έρευνας έγινε με πόρους που εξασφάλισε ο καθηγητής αρχαιολογίας Β. Foley, μέσω του Πανεπιστημίου Lund και της μη κερδοσκοπικής εταιρείας Αργώ. Ο κατάλογος των χορηγών είναι: COSMOTE, η Ελβετική εταιρεία ρολογιών HUBLOT, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, η Swordspoint Foundation, η Autodesk, η Επιτροπή Εγχωρίου Περιουσίας Κυθήρων και Αντικυθήρων, η ξενοδοχειακή επιχείρηση COSTA NAVARINO, οι κάτοικοι των Αντικυθήρων, κ.ά.. Η όλη ανασκαφή τελούσε υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Τεχνολογική υποστήριξη παρείχε το Woods Hole Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης, υπό τον Β. Foley που έκανε την προκαταρκτική έρευνα το 2012 μαζί με τον Θ. Θεοδούλου και άλλους αρχαιολόγους της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν Έλληνες και Αμερικανοί. Οι δύτες φορούσαν το EXOSUIT (ειδική υποβρύχια στολή με σκάφανδρο), η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι το βάθος των 300 μ. Το αέριο αναπνοής των δυτών ήταν το trimix (μίγμα οξυγόνου, ηλίου και αζώτου), το οποίο επιτρέπει στους δύτες να κάνουν ασφαλέστερη και πιο μακροχρόνια κατάδυση, δίχως ανάγκη αποσυμπίεσης, κ.λπ. Χρησιμοποιήθηκε αυτόνομο υποβρύχιο, μετακινούμενο όχημα RUV και ανιχνευτής μετάλλων.

Πλωτά μέσα επιφανείας ήταν το ναρκαλιευτικό «Θέτις» του Πολεμικού Ναυτικού και το σκάφος «Γλάρος» του Πάνου Λασκαρίδη. Άλλωστε η έκθεση των νέων ευρημάτων διοργανώθηκε στη βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη (Μαρίνα Ζέας), από το οποίο προήλθε και η χρηματοδότηση για την ολοκλήρωση των νέων εργαστηρίων συντήρησης. Τα εκθέματα είχαν εκτεθεί σε γυάλινες δεξαμενές με απεσταγμένο νερό, μέχρι να ολοκληρωθεί η αφαλάτωσή τους.

Ανελκύστηκε τμήμα μαδεριών του πετσώματος του πλοίου (220 π.Χ.), καθώς και χάλκινοι ήλοι (καρφιά), καλυπτήριοι κέραμοι (από χώρο κουζίνας;), μολύβδινες βολίδες βυθομέτρησης (καταπειρατηρίες), μολύβδινοι σωλήνες (απάντλησης υδάτων;), λίθινοι και γυάλινοι πεσσοί (χάντρες-πούλια) επιτραπέζιου παιχνιδιού, πυρήνες καρπών ελιάς, κελύφη σαλιγκαριών, οστέινος αυλός. Βρέθηκαν τα οστά τεσσάρων ανδρών και μίας νεαρής γυναίκας. Το σημαντικότερο εύρημα είναι ένα χάλκινο δισκοειδές αντικείμενο, με τέσσερις διάτρητες αποφύσεις και ανάγλυφη αναπαράσταση μάλλον βοοειδούς. Πιθανότατα πρόκειται για το καπάκι του μεγάλου δίσκου του Μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Βρίσκεται σε εξέλιξη η υποβρύχια έρευνα που ξεκίνησε το 2016 στον όρμο Αμπελακίων Σαλαμίνας και μάλιστα στον κλειστό πολεμικό λιμένα (περιοχή Κυνόσουρας), που αποτελούσε ναύσταθμο των Αθηναίων, αλλά ναυλόχησε εκεί και ο στόλος των πόλεων – κρατών που συμμετείχαν στην ιστορική Ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.Χ.). Προΐσταται η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών του Γιάννου Λώλου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) και το Εργαστήριο Θαλάσσιας Γεωλογίας και Φυσικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πατρών (υπό τον καθηγητή Γιώργο Παπαθεοδώρου) και την οικονομική υποστήριξη κυρίως του Βρετανικού Ιδρύματος Honor Frost. Χρησιμοποιείται σκάφος του Πανεπιστημίου Πατρών, εφοδιασμένο με ηχοβολιστή, τομογράφο, συρόμενη υποβρύχια κάμερα. Έγινε αεροφωτογράφηση, φωτογραμμετρική επεξεργασία, τοπογραφική και αρχιτεκτονική αποτύπωση. Η υποθαλάσσια περιοχή είναι βεβαρημένη και ο βυθός καλύπτεται από παχύ στρώμα ιλύος. Έχουν εντοπιστεί: καταβυθισμένος τετράγωνος και στρογγυλός πύργος, δημόσιο κτίριο, ίσως ναός (480 π.Χ.), θραύσματα βωμού, αγαλμάτων, κ.ά..

Με την λήξη της διάλεξης, ακολούθησαν ερωτήσεις προς την ομιλήτρια και κατόπιν όλοι είχαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν τα υπέροχα κεράσματα.

Θερμές ευχαριστίες και συγχαρητήρια στην Δρ. Αγγελική Σίμωσι, που για άλλη μία φορά μάς κατέπληξε.

Βιβλιογραφία

Tί έκρυβε το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, ΤΟ ΒΗΜΑ, 4-3-2012.

Σπουδαία ευρήματα από τις νέες έρευνες στο Ναυάγιο των Αντικυθήρων, ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ, 4-10-2017.

https://elculture.gr/ υποβρύχια – έρευνα – σαλαμίνας

www.pelop.gr

https://elwikipedia.org/wiki/Ναυάγιο των Αντικυθήρων, ΤΟ ΒΗΜΑ, 4-3-2012.

Arrow
Arrow
Slider