Επίσκεψη – Ξενάγηση στο Μέγαρο Σερπιέρη

Επίσκεψη – Ξενάγηση στο Μέγαρο Σερπιέρη

Επίσκεψη – ξενάγηση στο Μέγαρο Σερπιέρη

και στην Ακαδημία Αθηνών»

Κείμενο – φωτογραφίες από τον κ. Χρήστο Θανόπουλο

Την Τετάρτη 12 Δεκεμβρίου 2018, 38 μέλη και φίλοι του Συνδέσμου Συριανών ξεναγήθηκαν από την ιστορικό – συγγραφέα – ξεναγό κ. Άρτεμη Σκουμπουρδή στο Μέγαρο Σερπιέρη και στην Ακαδημία Αθηνών.

Στο Μέγαρο Σερπιέρη μάς υποδέχτηκε η υπεύθυνη Πολιτικός Μηχανικός κ. Πρεβεδούρου, εκ μέρους του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ). Από τα πρώτα βήματα εντός του Μεγάρου, ο επισκέπτης νιώθει ότι μπαίνει σε έναν κόσμο μαγικό, αυτόν της αθηναϊκής αριστοκρατίας τέλους 19ου αιώνα. Άλλωστε το Μέγαρο Σερπιέρη είναι το δεύτερο καλλίτερο αθηναϊκό μέγαρο (νεοκλασικό με αναγεννησιακά στοιχεία), μετά το Ιλίου Μέλαθρον (Νομισματικό Μουσείο) οικία του Ερρίκου Σλήμαν. Ανεβαίνοντας την μεγάλη μαρμάρινη κλίμακα  βρισκόμαστε στον 1ο όροφο, στην κεντρική αίθουσα με τους κίονες και τους εξώστες περιμετρικά, το αίθριο, τα μοναδικά πλακάκια με τα διακοσμητικά μοτίβα και τις θύρες των γύρω δωματίων με τα υαλογραφήματα. Καθίσαμε στην αίθουσα χορού-δεξιώσεων, γύρω από το μεγάλο τραπέζι. Οι δύο ιωνικού ρυθμού κίονες με την κόκκινη κουρτίνα στην άκρη της αίθουσας, λειτουργούσαν και ως θεατρική σκηνή, όταν η οικογένεια Σερπιέρη παρακολουθούσε θεατρική παράσταση μέσα στο σπίτι της, ενώ η ορχήστρα έπαιζε πάνω στον εξώστη που υπήρχε παλιά, πίσω από τους κίονες.

Ο Τζιοβάνι Μπατίστα Σερπιέρι (1832–1887), επιχειρηματίας-μεταλλειολόγος, από την πόλη Ρίμινι της Ιταλίας, λόγω της ενασχόλησής του με την πολιτική αναγκάστηκε να αυτοεξοριστεί στη Μασσαλία, παντρεύτηκε την πλούσια Κλεμάνς Λεμπουά σχετιζόμενη με τις Τράπεζες Ρου – Πεσινέ και ερχόμενος στην Ελλάδα με ένα μικρό αρχικό κεφάλαιο πέτυχε να του παραχωρηθεί η εκμετάλλευση των μεταλλείων αργυρούχου μολύβδου Λαυρίου  (Εταιρεία Ρου-Σερπιέρη– Φρεσινέ, 1861-1871).

Το ελληνικό κράτος ήρθε σε δικαστική σύγκρουση με τον Σερπιέρη (1871–1873) και αφορούσε την εκμετάλλευση των σκωριών – εκβολάδων (περισσευμάτων) των αρχαίων ορυχείων. Η Γαλλία και η Ιταλία πίεσαν διπλωματικά την Ελλάδα να βρεθεί μία συμβιβαστική λύση. Ο Σερπιέρης πήρε γενναία αποζημίωση 11,5 εκατομμύρια φράγκα και μπήκε συνεταίρος στο νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς υπό την Τράπεζα Κωνσταντινούπολης με κυριότερο μέτοχο τον Ανδρέα Συγγρό (Ελληνική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου, 1873–1917) για την εκμετάλλευση των σκωριών – εκβολάδων. Η εταιρεία επεκτάθηκε σε μια νέα πολλά υποσχόμενη περιοχή του Λαυρίου. Η πρώτη εγγραφή στις μετοχές του Λαυρίου υπήρξε και η πρώτη χρηματιστηριακή πράξη που έγινε στην Αθήνα. Η εκμετάλλευση δεν είχε τα αναμενόμενα πλούσια έσοδα. Η τεράστια ζήτηση μετοχών της εταιρείας από τους Αθηναίους, οδήγησε τελικά στα «Λαυρεωτικά» και την οικονομική καταστροφή των μετόχων. Ο Σερπιέρης δημιούργησε την Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου (1875–1991) για την εκμετάλλευση των μεταλλείων Λαυρίου. Θυγατρικές της εταιρείας δραστηριοποιήθηκαν στην Σίφνο, Σέριφο (σιδηρομεταλλεύματα), Αντίπαρο (ψευδάργυρος), Μήλο (μαγγάνιο), ενώ συμμετείχε στην εταιρεία φωταερίου της Αθήνας. Μετά το κλείσιμο των μεταλλείων Λαυρίου (1991) στις εγκαταστάσεις τους δημιουργήθηκε Ορυκτολογικό Μουσείο, Τεχνολογικό Πάρκο και Μεταλλευτικό-Μεταλλουργικό Μουσείο.

Αρχιτέκτονες της οικίας Σερπιέρη ήταν οι: Αναστάσιος Θεοφιλάς, στρατιωτικός μηχανικός από την Ζάκυνθο και Ζεράρ (πραγματοποίησε την επέκταση του κτιρίου, με τα τοξωτά ανοίγματα επί της οδού Πανεπιστημίου και αφορά τους επαγγελματικούς χώρους-γραφείο του Σερπιέρη). Το μέγαρο ολοκληρώθηκε το 1881 στα όρια της παλιάς Αθήνας. Στο οικόπεδο του λειτουργούσε μαρμαράδικο. Ο γιός του Σερπιέρη, Φερνάνδος, παντρεύτηκε την κόρη του Γεωργίου Παχύ, Λάουρα (Λαυρία). Η εντυπωσιακή εσωτερική διακόσμηση είναι έργο του συμπατριώτη  του Σερπιέρη, (από το Ρίμινι) ζωγράφου Μπιλαντσιόνι (1884). Έχει χειριστεί με άριστο τρόπο και ακρίβεια ποικιλία τεχνοτροπιών και μία μεγάλη γκάμα χρωμάτων. Δίπλα στην αίθουσα δεξιώσεων είναι η αίθουσα Ροκοκό, η αίθουσα σε στυλ Πομπηΐας και η αίθουσα με το αραβικό τζάκι και τις τοιχογραφίες μικτού ρυθμού (μινωϊκού – μυκηναϊκού – αναγεννησιακού). Η άνοδος προς τον 2ο όροφο γίνεται από μία μνημειακή διπλή κλίμακα και έξω από το γραφείο του Σερπιέρη δεσπόζει η Αλληγορία της Άνοιξης. Το γραφείο του ιδιοκτήτη έχει ένα βαρύ μεγάλο τζάκι, ξυλόγλυπτη διακόσμηση στους τοίχους, θυρεούς στα υαλοτετάσματα και πετρώματα του Λαυρίου το στολίζουν περιμετρικά. Η επόμενη αίθουσα, αυτή του Μπιλιάρδου είναι η πλέον φωτεινή, δεσπόζει το τεράστιο μαρμάρινο τζάκι, βιτρώ στολίζουν τα ανοίγματα προς την οδό Πανεπιστημίου με θέα την Νεοκλασσική Τριλογία και στην οροφή κυριαρχεί η αποθέωση της Λαυρεωτικής. Γύρω τοιχογραφίες με την θεά Αθηνά – τρεις Χάριτες, ρωμαίο αυτοκράτορα (Ιουλιανός ο Παραβάτης;) που επισκέπτεται την Αθήνα, επιβλέπει επισκευή-κτίσιμο ειδωλολατρικού ναού και του αποστόλου Παύλου που διδάσκει στον Άρειο Πάγο τους Αθηναίους. Στον 3ο όροφο υπάρχουν οι κρεβατοκάμαρες.

Ο γιος του Σερπιέρη Φερνάνδος παντρεύτηκε την κόρη του Γεωργίου Παχύ Λάουρα (Λαυρία). Η οικία Σερπιέρη παρέμεινε στα χέρια της οικογενείας  τριανταδύο χρόνια. Το 1929 (έτος ίδρυσής της Α.Τ.Ε.) αγοράστηκε από την Αγροτική Τράπεζα, προστέθηκε ένας ακόμη όροφος (4ος), έγιναν κάποιες τροποποιήσεις, στέγασε τα γραφεία διοίκησης της. Το 1980 αποκαλύφθηκαν οι τοιχογραφίες, έγινε συντήρηση τους και ανακαινίστηκε ριζικά το κτίριο. Ύστερα από το κλείσιμο της Α.Τ.Ε. (2013) πέρασε στα χέρια της Τράπεζας Πειραιώς.

Με την ολοκλήρωση της ξενάγησης στο Μέγαρο Σερπιέρη, η ομάδα πέρασε απέναντι στην Ακαδημία Αθηνών. Μας υποδέχθηκε ο κ. Σκαρέντζος και μας οδήγησε στην λαμπρή κεντρική αίθουσα τελετών, όπου συνεδριάζει η ολομέλεια της Ακαδημίας Αθηνών, χρίζονται οι νέοι ακαδημαϊκοί και βραβεύονται οι επιστήμονες – συγγραφείς που αριστεύουν στο τομέα τους.

Η Ακαδημία Αθηνών είναι ένα από τα τρία σημαντικότερα κτίρια της Αθήνας (μαζί με το Πανεπιστήμιο και την Εθνική Βιβλιοθήκη), που πρώτος ο Δανός αρχιτέκτονας Θεόφιλος Χάνσεν ονόμασε Νεοκλασική Τριλογία. Θεωρείται το ωραιότερο νεοκλασικό κτίριο του κόσμου. Ανεγέρθηκε την περίοδο (1859–1885), σε σχέδια του Θ. Χάνσεν, υπό την επίβλεψη του Ερνέστου Τσίλλερ, ο οποίος έφθασε στην Αθήνα το 1861, μαζί με τον Θ. Χάνσεν. Το οικόπεδο ήταν δωρεά της Μονής Πετράκη και του Δήμου Αθηναίων, ενώ τα χρήματα για την οικοδόμηση διέθεσε ο πλούσιος ομογενής (βαρώνος) Σίμων Σίνας (1810–1876), κάτοικος Βιέννης. Πηγή έμπνευσης για τον Θεόφιλο Χάνσεν υπήρξαν το Ερέχθειο και τα Προπύλαια στην Ακρόπολη Αθηνών. Η Ακαδημία αποτελεί μικρογραφία του Κοινοβουλίου της Βιέννης. Για την οικοδόμηση χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο και πειραϊκός λίθος. Το 1863 ο Σίνας διέκοψε την επιχορήγηση της ανέγερσης, δυσαρεστημένος με την έξωση του φίλου του βασιλιά Όθωνα, αλλά την συνέχισε λίγο αργότερα. Μετά τον θάνατό του (1876), την ολοκλήρωση του έργου συνέχισε η σύζυγος του Ιφιγένεια. Την 16η Δεκεμβρίου 1885  το κτίριο ήταν ολοκληρωμένο και η χήρα Σίνα έστειλε 800.000 δρχ. για την λειτουργία της Ακαδημίας, τα οποία ο πρωθυπουργός Θεόδωρος Δηλιγιάννης επέστρεψε, διότι θεώρησε το ποσόν ανεπαρκές. Το 1887 ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης παρέλαβε το κτίριο από τον Τσίλλερ και ζήτησε εκ νέου επιχορήγηση για την λειτουργία του, αλλά ο εμπορικός –τραπεζικός οίκος Σίνα είχε πτωχεύσει. Το κτίριο παρέμεινε κλειστό για σαράντα χρόνια περίπου, από την στέγη έμπαιναν νερά, βρισκόταν σε ερειπιώδη κατάσταση, κ.λπ.. Τελικά, η Ακαδημία εγκαινιάστηκε με λαμπρότητα στις 25 Μαρτίου 1926, από τον Θεόδωρο Πάγκαλο. Σκοπός της είναι η καλλιέργεια των Επιστημών και των Τεχνών.

Ο ζωγραφικός διάκοσμος της κεντρικής αίθουσας ανατέθηκε από τον Σίνα στον Χριστιανό Γκρίπενκερλ, καθηγητή της ζωγραφικής στην Βιέννη, μαθητή του Καρλ Ραλ. Οι Ακαδημίες τον 19ο αιώνα εθεωρούντο φορείς της σοφίας και του φωτός. Αυτό εξηγεί την θεματογραφία των παραστάσεων, που περιγράφουν το μύθο του Προμηθέα, την δημιουργία δηλαδή του ανθρώπου και τον εφοδιασμό του με τη φωτιά και το φως. Οι τοιχογραφίες έγιναν σε μουσαμά και είναι οκτώ συνολικά. Από αριστερά προς τα δεξιά, απεικονίζεται ο Προμηθέας με την μητέρα του Θέμιδα να του προφητεύει το μέλλον, ο Προμηθέας με την βοήθεια της θεάς Αθηνάς παίρνει το φως και την φωτιά από τον ήλιο, δημιουργία του ανθρώπου, νίκη των Ολύμπιων θεών κατά των Τιτάνων (Τιτανομαχία), ο Προμηθέας δίνει το φως και την φωτιά στους ανθρώπους, τιμωρείται δεσμώτης στον Καύκασο, με τον αετό να κατατρώει το συκώτι του, απελευθερώνεται από τον Ηρακλή και τέλος ο Ηρακλής τον ανεβάζει στον Όλυμπο και αποθεώνεται. Στις μπαρόκ παραστάσεις με τις μνημειώδεις μορφές, επικρατεί το ηρωικό πάθος και ο ιδεαλισμός του Μιχαήλ Αγγέλου. Εξωτερικά της Ακαδημίας πάνω σε δύο ιωνικού ρυθμού πανύψηλους κίονες κυριαρχούν τα αγάλματα της θεάς Αθηνάς προμάχου (φορέα της σοφίας) και του θεού Απόλλωνα κιθαρωδού (φορέα του φωτός), έργο του καλύτερου γλύπτη του 19ου αιώνα και καθηγητή Λεωνίδα Δρόση. Του ιδίου είναι και τα γλυπτά στο κεντρικό αέτωμα, με θέμα την γέννηση της θεάς Αθηνάς και τα δύο καθιστά αγάλματα του Πλάτωνα και του Σωκράτη. Τα γλυπτά των οκτώ μικρότερων αετωμάτων από τερακότα, είναι έργα του Πολωνού γλύπτη Φράντς Μελνίτσκι, σε σχέδια του Θ. Χάνσεν. Η Ακαδημία διαθέτει μία δεύτερη κομψή αίθουσα με ιωνικού ρυθμού κίονες, ζωγραφική απεικόνιση σφιγγών-ζωφόρου- μαρμάρου, στους τοίχους, κ.ά.. Χρησιμοποιείται για διαλέξεις και ως αίθουσα υποδοχής επισκεπτών. Η Ακαδημία διαθέτει πολύ ενδιαφέρουσα βιβλιοθήκη, με χιλιάδες τόμους και σπάνιες εκδόσεις, γραφεία, κήπο, κ.λ.π.

Η κ. Άρτεμις Σκουμπουρδή αναφέρθηκε εν συντομία και στα άλλα δύο κτίρια της Νεοκλασικής Τριλογίας.

Μετά την ολοκλήρωση της υπέροχης ξενάγησης, η ομάδα γεύτηκε τους νόστιμους κρεατομεζέδες και ψαρομεζέδες της Ελένης Κουζούπη, στην οδό Ζαλοκώστα.

Συγχαρητήρια στην εκπληκτική ξεναγό μας και σε όλη την ομάδα.

Και εις άλλα με υγεία!

Βιβλιογραφία

Γιοχάλας Θανάσης, Καφετζάκη Τόνια, Αθήνα, Ιχνηλατώντας την πόλη με οδηγό την ιστορία και την λογοτεχνία, σελ. 904-908, Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, 4η έκδοση, Αθήνα 2014

Ενημερωτικό φυλλάδιο Ακαδημίας Αθηνών

Νέα Εγκυκλοπαιδεία Μαλλιάρης Παιδεία, τόμος 14ος, Κώκαλος-Μαγνητόμετρο, λήμμα Λαύριο, σελ. 140-141, Έθνος Πήγασος Εκδοτική Α.Ε., Αθήνα 2006

Σημειώσεις κατά την διάρκεια της ξενάγησης από την κ. Α. Σκουμπουρδή

https://el.wikipedia.org/wiki/Ιωάννης Βαπτιστής Σερπιέρης

https://el.wikipedia.org/wiki/Φερνάνδος Σερπιέρης

https://el.wikipedia.org/wiki/Οικία Σερπιέρη

Arrow
Arrow
Slider