Επίσκεψη στο Μουσείο Γουλανδρή

Επίσκεψη στο Μουσείο Γουλανδρή

Επίσκεψη στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή  

Κείμενο, φωτογραφίες Χρήστου Θανόπουλου

Την Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 2019, κάτω από καταρρακτώδη βροχή, 40 μέλη και φίλοι του Συνδέσμου Συριανών ξεναγήθηκαν σε δύο ομάδες στη Συλλογή του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, στο ολοκαίνουργιο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο Παγκράτι, που άνοιξε τις πύλες του για το κοινό την 2α Οκτωβρίου 2019.

Το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, ο οποίος ιδρύθηκε το 1987, με κύριο σκοπό την λειτουργία δύο μουσείων Σύγχρονης Τέχνης, στη χώρα της Άνδρου (1989) και στην Αθήνα, για την προώθηση των τεχνών σε τοπικό και διεθνές επίπεδο.

Η μοναδική συλλογή του Ιδρύματος, είναι μία από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές του δεύτερου ημίσεος του 20ου αιώνα, καρπός πενηντάχρονης προσπάθειας, και ρίχνει το μεγαλύτερο βάρος στη ζωγραφική. Αποτελείται από 600 έργα Ελλήνων και ξένων εικαστικών, τα οποία ύστερα από πολλές περιπέτειες εύρεσης της κατάλληλης τοποθεσίας [Πάρκο Αγ. Νικολάου Ρηγίλλης – Λύκειο Αριστοτέλη (1992), Πάρκο Ριζάρη], βρήκαν επιτέλους την στέγη τους στο Παγκράτι (Ερατοσθένους 13), δίπλα στον Ι. Ν. Αγ. Σπυρίδωνος Παγκρατίου, σε απόσταση αναπνοής από το Παναθηναϊκό Στάδιο.

Το μεσοπολεμικό διατηρητέο κτίριο της οδού Ερατοσθένους, ενοποιημένο λειτουργικά με το νεοαναγερθέν κτίριο, είναι το αποτέλεσμα συνεργασίας πολλών αρχιτεκτόνων. Το μουσείο διαθέτει συνολική επιφάνεια 7.250 τ.μ. και 8 ορόφους, οι 3 υπόγειοι. Υποδειγματική είναι η μουσειακή ανάδειξη 180 τεμαχίων της μόνιμης συλλογής με πίνακες διασήμων ξένων και Ελλήνων καλλιτεχνών,  όπως Ελ Γκρέκο, Σεζάν, Βαν Γκογκ, Μονέ, Πικάσο, Μιρό, Λιχτενστάιν, Μποτέρο, Παρθένη, Μπουζιάνη, Χατζηκυριάκου–Γκίκα, Τσόκλη, Τσαρούχη, Μυταρά, Ρόρρη, Σόρογκα, Ζούνη, κ.α. Φιλοξενούνται γλυπτά Ντεγκά, Ροντέν, Τζιακομέτι, Βάρη, Τόμπρου, κ.α.

Στο ισόγειο του υπέροχου κτιρίου, υπάρχει η υποδοχή με το περίφημο πορτραίτο της Ελίζας Γουλανδρή, ζωγραφισμένο από τον Σαγκάλ και το πωλητήριο. Στον ημιόροφο υπάρχει Καφέ – Εστιατόριο και αίθριο. Στο πρώτο υπόγειο υπάρχει η Αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, επιφανείας, 530 τ.μ. Οι πρώτες δύο περιοδικές εκθέσεις θα γίνουν εντός του 2020. Στο δεύτερο υπόγειο η Βιβλιοθήκη περιλαμβάνει 6.000 τόμους, με θέματα από το ευρύ φάσμα των τεχνών, διαθέσιμους για ανάγνωση στον χώρο του αναγνωστηρίου και Εργαστήριο για εκπαιδευτικά προγράμματα με οθόνη προβολής και διαδραστικό μαγνητικό πίνακα και στο τρίτο υπόγειο ένα υπερσύγχρονο Αμφιθέατρο 187 θέσεων με φουαγιέ. Στους 4 ορόφους εκτίθενται έργα της μόνιμης συλλογής και στον 5ο όροφο είναι τα γραφεία.

Η ξενάγησή μας ξεκίνησε από τον 1ον όροφο («Κλασικοί της Μοντέρνας Τέχνης», Ευρωπαϊκή τέχνη από το 1870 έως το 1945, «Διακοσμητικές Τέχνες») και συγκεκριμένα από την αίθουσα με τα Γαλλικά έπιπλα και αντικείμενα τέχνης του 18ου αιώνα, καθώς και Κινέζικα αντικείμενα τέχνης 15ου–18ου αιώνα. Πολύ χαρακτηριστικό το κινέζικο αλογάκι –ταφικό σήμα από τερακότα και το γαλλικό πουλί πάνω σε βράχο με λουλούδια από πολύτιμους λίθους. Πρωτοπόρος του Μοντερνισμού θεωρείται ο Ελ Γκρέκο, που εδώ εκπροσωπείται με πίνακα που απεικονίζει το ύφασμα της Αγ. Βερονίκης πάνω στο οποίο έχει αποτυπωθεί το πρόσωπο του Χριστού, ενώ βαδίζει προς τον Γολγοθά (1580).

Ζωγραφίστηκε για τον ναό του Αγ. Δομηνίκου,  χώρο ταφής του Ελ Γκρέκο στο Τολέδο. Ακολουθούν ιμπρεσιονιστές και μεταϊμπρεσιονιστές ζωγράφοι, οι οποίοι αποτυπώνουν την φευγαλέα στιγμή υπό την επίδραση του φωτός, όπως «Ο Καθεδρικός Ναός της Ρουέν το πρωί» (1894) του Μονέ, με τα ασαφή περιγράμματα, όπου όλες οι αποχρώσεις του μωβ και του ροζ δίνουν την αίσθηση του βάθους. «Η συγκομιδή ελιάς» (1889), η Νεκρή Φύση με λεμόνια και καφετιέρα (1880), «Το  Αλικάν» (δρόμος Αρλ με ρωμαϊκές σαρκοφάγους και ένα ζεύγος περιπατητών, ανάμεσα σε ψηλά δένδρα) του Βαν Γκογκ, με το χαρακτηριστικό κίτρινο του καδμίου, που δηλώνει απαισιοδοξία και φτώχεια. Δίπλα αντιπαραβάλλεται η «Νεκρή Φύση με γκρέιπφρουτ» (φρούτα της Πολυνησίας) του 1882, του φίλου του Βαν Γκογκ, Γκωγκέν. Η «Αυτοπροσωπογραφία» του Σεζάν (1883–4) που μας κοιτάζει με μάλλον υπεροπτικό ύφος και αναγάγει, στην τελική φάση της ζωγραφικής του, όλα τα σχέδια σε γεωμετρικά σχήματα.

Ο Τουλούζ Λωτρέκ, λάτρης των ιαπωνικών χαρακτικών που επηρέασαν προς το τέλος του 19ου αιώνα τους Γάλλους ζωγράφους, εκπροσωπείται με το πορτραίτο της πόρνης Λορίν Οζέ, «Γυναίκα στον κήπο του κυρίου Φόρεστ». Σπάνιο απόκτημα της συλλογής είναι η μία από τις 27 χορεύτριες του μισογύνη Ντεγκά (1878–1881), πορτραίτο της φτωχής Μαρί Φογκοτέν που έγινε χορεύτρια. Αρχικά φτιαγμένο σε κερί, χυτεύθηκε από τους κληρονόμους του Ντεγκά σε μπρούτζο. Η τούλινη φούστα και ο φιόγκος στα μαλλιά είναι αυθεντικά. Το γλυπτό του Ροντέν «Αιώνια Άνοιξη», έχει επιρροές από το «Έρωτας και Ψυχή» του Κανόβα στη Ρώμη.

Η κοπέλα μοιάζει με την σύζυγο του Ροντέν Καμίλ Κλωντέλ, η οποία και ολοκλήρωνε κάποια ημιτελή έργα του. «Ο νεαρός με ανθοδέσμη» (1905) από τη ροζ περίοδο του Πικάσο μπορεί να είναι αυτοπροσωπογραφία του. «Η Γυναίκα με σηκωμένα χέρια» (1907) του κυβιστή Πικάσο, αντιπαραβάλλεται με την «Πασιέντζα»-Υπομονή (παιχνίδι με χαρτιά) που παίζουν δύο γυναίκες, περιμένοντας να τελειώσει ο Α΄Παγκόσμιος Πόλεμος, του συνιδρυτή του Κυβισμού Μπρακ. Υπάρχουν  έργα των Ζαν Ελιόν, Καντίνσκι, «Η ακρίδα» του σουρεαλιστή Χουάν Μιρό, κ.α.

Στον 2ο όροφο υπάρχει η ενότητα «Ματιές στον 20ο αιώνα» (μεταπολεμική και σύγχρονη τέχνη). Στην μικρή ημισκότεινη αίθουσα ξεναγηθήκαμε στα βιομηχανικά έργα σε χαρτί, λιθογραφίες, κυρίως Ποπ–Αρτ (τέχνη του Αναλώσιμου). Πολύ χαρακτηριστική «Η Γυναίκα με λευκό φυτό» (1994) του Ρόϊ Λίχτενσταιν, το «Πορτραίτο Άνδρα», του γεννημένου στο Βόλο Τζιόρτζιο ντε Κίρικο,  φωτίζεται στο κέντρο και αναδύεται κυριολεκτικά μέσα από το σκοτάδι του κιάροσκουρο. Η πορτοκαλί «Καρυάτιδα» (1914) του Μοντιλιάνι, με έντονη συστροφή του σώματος και επιρροές από την Καπέλα Σιξτίνα του Μικελάντζελο. Πολύ ατμοσφαιρική, σαν σκηνικό θεάτρου, η «Ιταλική Πόλη» (1948–1950) του Ντερέν, με τα πολύχρωμα αψιδωτά κτίρια και φόντο τον γαλάζιο ουρανό με τα λευκά σύννεφα. Τα «Ηλιοτρόπια» (1980) του Κολομβιανού Μποτέρο, με τον Μποτερομορφισμό, δηλαδή την μεγέθυνση των αντικειμένων, «Το εσωτερικό με μπαούλο και καλάθι με ξύλα» (1955) του Τζιακομέτι, «Τα 99 κεφάλια – Άνδρας με Τελώνια» (1952) του Χούντερ Βάσερ. Στο έργο «Ενώ η Γη κοιμάται» του Μαξ Έρνστ, ενώνεται η Γη με τον ουρανό, το πνευματικό με το γήινο.

Πολύ αξιόλογη «Η θέα από το Μόντε Καλβέλο» (1977–1980) του Μπάλτους, όπου διέμεινε στην εξοχική βίλα Μέντιτσι για λόγους υγείας και έργα Πόλοκ, Μπέικον. Δίπλα φιγουράρουν μοντέρνα γλυπτά, «Δον Κιχώτης» (1949) του Ρισιέ,  «Καθρέπτης ΙΙΙ» (1977) του Μίτοραι,  «Γυναίκα της Βενετίας V» του Τζιακομέτι. Δίπλα υπάρχει χώρος προβολής ντοκυμαντέρ τέχνης, με πληροφορίες για τα επιμέρους έργα της συλλογής, παραγωγής του Ιδρύματος Β. και Ε. Γουλανδρή.

Στον 3ο όροφο στην μικρή αίθουσα υπάρχουν έργα μεγάλων διαστάσεων, δημιουργών σύγχρονης τέχνης, όπως το «Ατελιέ του καλλιτέχνη» (1983) του Κίφερ,  «Ταξίδι Επιστροφής» (1886) του Ρούσα, με το τεράστιο μαύρο ιστιοφόρο και έργο του Τάκη.

Η εισαγωγή στην Νεότερη και Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη ξεκινάει με έργα Παρθένη και Γουναρόπουλου. Η ίδρυση του Σχολείου Καλών Τεχνών (πρόδρομος της ΑΣΚΤ) από τον Όθωνα (1836), επιχειρεί σύνδεση της Ελλάδος με την Ευρώπη. Οι απόφοιτοι μετεκπαιδεύονται στην Ακαδημία του Μονάχου. Στις αρχές του 20ου αιώνα η ρήξη με την Σχολή του Μονάχου και η υιοθέτηση των διδαγμάτων της Σχολής του Παρισιού είναι γεγονός. Μετά το 1930 η Σχολή του Παρισιού θεωρείται επίσης  ξεπερασμένη. Έτσι έρχεται ο κυβιστής Χατζηκυριάκος Γκίκας «Αστικό τοπίο», ο Μπουζιάνης «Αυτοπροσωπογραφία», ο Τσαρούχης «Ναύτης σε καφενείο», «Νεοκλασικά κτίρια του Πειραιά». Ο κολορίστας Τέτσης είχε γεννηθεί στην Ύδρα, όπου και περνούσε τα καλοκαίρια του «Τοπίο της Ύδρας»με ήλιο και βράχια, ο Σπύρος Βασιλείου, «Μία γαλάζια μέρα» (1977), ένα καράβι, δύο παράθυρα, μερικοί άνθρωποι, μία καρέκλα με φόντο το απέραντο γαλάζιο. Το έργο του Δημήτρη Μυταρά, «Ο καθρέπτης» (1990), γυναίκα που κοιτάζεται σε καθρέπτη, ήταν παραγγελία του ζεύγους Γουλανδρή. Η «Αποκαθήλωση» (1989) του Γιάννη Γαΐτη είναι σχόλιο πάνω στην αρχαιοκαπηλία.

Στο κέντρο της αίθουσας υπάρχουν γλυπτά. Οι «Δύο γυναίκες»  του Τόμπρου, ο οποίος υπήρξε η αιτία ίδρυσης του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Άνδρου. «Η ημέρα των ημερών» (2005) της Βάρη. «Το Δένδρο» (1989) ανάγλυφο ξύλο με την ζωγραφισμένη σκιά, του Κώστα Τσόκλη. Η «Άνοδος προς τετράγωνο» της Όπυ Ζούνη,  «Παλιό ξύλο σε ταρσανά της Σαλαμίνας» (2014) του Σωτήρη Σόρογκα, Το ολόσωμο «Πορτραίτο του Σεφέρη» (2017) του Θανάση Μακρή, «Η Διαδήλωση» (1980) του Δημοσθένη Καυκίδη, που κάνει κοινωνική κριτική, ο χρυσαφένιος «Ποδηλάτης» με το κόκκινο κασκόλ (1991) του Αλέκου Φασιανού (ίσως ο θεός Απόλλωνας). Ξεχωρίζει το «Πορτραίτο των Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή (2017) στο σπίτι της οδού Αραβαντινού», με πίνακες της συλλογής τους στους τοίχους, του Γ. Ρόρρη. Από την αναπαραστατική τέχνη του 2ου ημίσεος του 20ου αιώνα, είναι η «Βάθρα» (2009) της Μαρίας Φιλάκλου και η «Ύδρα V» (2017) του Αλέξανδρου Βερούνη. Οι πίνακες της σύγχρονης ελληνικής τέχνης θα εναλλάσσονται με άλλους, για να εξοικειώνεται το κοινό με τα τεκταινόμενα σήμερα.

Εκτός από τα εξαιρετικής ποιότητας έργα, θαυμάσαμε την κτιριακή αρτιότητα, την ευγένεια του προσωπικού και τις πάσης φύσεως υποδομές του νέου πρωτοποριακού μουσείου.

Βιβλιογραφία              

Ξενάγηση κ. Παπούλια.

Ενημερωτικά φυλλάδια επισκεπτών. goulandris.gr

previous arrow
next arrow
Slider