Η Γη εκπέμπει σήμα κινδύνου. Ακούει κανείς;

Η Γη εκπέμπει σήμα κινδύνου. Ακούει κανείς;

Η Γη εκπέμπει σήμα κινδύνου. Ακούει κανείς;

Κείμενο  Χρήστου Θανόπουλου

Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, ο διεθνώς καταξιωμένος καθηγητής Παθολογίας, Επιδημιολογίας, Μικροβιολογίας, της Ιατρικής Σχολής Αθηνών Δημήτρης Τριχόπουλος (1938–2014), είχε δώσει μία σύντομη αλλά καίρια συνέντευξη σε δημοσιογράφο της εφημερίδας «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ». Είχε επισημάνει ότι ο άνθρωπος ως είδος δεν έχει θέσει προτεραιότητες. Στις μέρες μας τα μηνύματα που έρχονται από παντού είναι άκρως ανησυχητικά. Υπερπληθυσμός, φτώχεια, ασθένειες, πόλεμοι, μόλυνση περιβάλλοντος και η ολοένα επιδεινούμενη κλιματική αλλαγή, είναι τα σοβαρότερα προβλήματα, που αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, οι συνέπειες θα είναι απρόβλεπτες.

Υπερπληθυσμός  και άλλα προβλήματα

Ο πληθυσμός της Γης σήμερα έχει φτάσει τα 7,6 δισεκατομμύρια, το 2050 θα είναι 9,8 δισεκατομμύρια και το 2100 θα πλησιάσει τα 11,2 δις. Κάθε χρόνο προστίθενται 83 εκατομμύρια άνθρωποι στον παγκόσμιο πληθυσμό. Πολυπληθέστερες χώρες μέχρι το 2050 θα είναι: Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, ΗΠΑ, Κογκό, Αιθιοπία, Νιγηρία, Ουγκάντα, Τανζανία, Ινδονησία. Δηλαδή οι φτωχότερες χώρες του κόσμου, Αφρικής και Νοτίου Ασίας θα έχουν αναλογικά τον μεγαλύτερο πληθυσμό. Αντιθέτως, ο πληθυσμός της Ελλάδος και των Ευρωπαϊκών χωρών βαίνει μειούμενος. Η Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων κατοίκων, το 2050 θα είναι 8 εκατομμύρια. Τίθενται δισεπίλυτα ζητήματα σίτισης, ύδρευσης, στέγασης, εργασίας, κοινωνικής ασφάλισης του παγκόσμιου πληθυσμού.

Είναι κατεπείγουσα η ανάγκη ελέγχου των γεννήσεων σε όλο τον πλανήτη,  πράγμα που ήδη εφαρμόζεται στην Κίνα. Η βιοτεχνολογία και η πρακτική των  μονοκαλλιεργειών, σε απέραντες εκτάσεις, με εντατική χρήση λιπασμάτων – φυτοφαρμάκων υπήρξε καταστρεπτική για το έδαφος, τον υδροφόρο ορίζοντα και την υγεία των ανθρώπων. Πολλές μικρές φάρμες ζώων, των οποίων η κοπριά λιπαίνει το έδαφος, σε συνδυασμό με ποικιλία βιολογικών καλλιεργειών, αφήνει πολύ μικρότερο αποτύπωμα στον πλανήτη. Η κατασκευή μικρών διαμερισμάτων εμβαδού 30 μ2 , σε πολυώροφα κτίρια αυτάρκη ενεργειακά και με μικρής έκτασης καλλιέργειες σε κάποιους ορόφους! Η ανακύκλωση του ύδατος και η αφαλάτωση, η παροχή πρωτεϊνούχων γευμάτων από φάρμες εντόμων και όχι βοοειδών (που καταναλώνουν τεράστια αποθέματα νερού–δημητριακών και απελευθερώνουν μεθάνιο στην ατμόσφαιρα), είναι μερικές μόνο από τις λύσεις που προτείνονται.

Εκτός από τον υπερπληθυσμό υπάρχουν τόσα άλλα προβλήματα, που τα δημιουργούν οι συνεχώς διευρυνόμενες ανισότητες πλουσίων και φτωχών χωρών, βορρά και νότου.  Στις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες (Υ.Φ.Χ.) ο πληθυσμός δίνει αγώνα επιβίωσης λόγω κρίσεων στην δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγικότητα, την περιβαλλοντική υποβάθμιση και δημογραφική ένταση. Από τις 42 Υ.Φ.Χ., οι 39  είναι κοινωνίες τροπικές ή της ερήμου, με δυσκολότερες συνθήκες για καλλιέργειες, πολύ διαφορετικές από αυτές των εύκρατων ζωνών. Επιπλέον στις Υ.Φ.Χ. ενδημούν θανατηφόρες ασθένειες, όπως ελονοσία, ασθένεια του ύπνου, ιός Έμπολα, AIDS και ο πληθυσμός έχει χαμηλό προσδόκιμο ζωής. Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές των Υ.Φ.Χ. βρίσκονται στα χέρια των πλουσίων χωρών. Κυριαρχεί η διαφθορά, οικονομική αφερεγγυότητα-απομόνωση, δύσκολη πρόσβαση σε καθαρό νερό, δομές υγείας, σχολεία. Οι συνέπειες είναι δραματικές. Εμφύλιοι σπαραγμοί, πολιτική αστάθεια, πόλεμοι, μεταναστεύσεις πληθυσμών, δουλεμπόριο, πειρατεία.

Ο καθηγητής  Διεθνούς Εμπορίου στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης κ. Τζέφρει Σαξ από το 1998 τόνιζε ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων του πλανήτη μπορεί να γίνει μόνο με την συνεργασία πλουσίων-φτωχών χωρών και δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.  Οι φαρμακοβιομηχανίες δεν έχουν οικονομικά κίνητρα να βρουν θεραπείες για ασθένειες των φτωχών χωρών. Όμως πρέπει να βρεθούν εμβόλια για τις τροπικές ασθένειες, με εγγυημένη τιμή εκ των προτέρων. Η βιοτεχνολογία οφείλει να δημιουργήσει φυτά προσαρμοσμένα στο τροπικό περιβάλλον. Με δυο λόγια να κινητοποιηθεί η έρευνα του ιδιωτικού τομέα (πολυεθνικών εταιρειών) προς τις παγκόσμιες προτεραιότητες Υγείας-Γεωργίας. Χρειάζεται διεθνής χρηματοοικονομική μεταρρύθμιση και αναθεώρηση των κανονισμών δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας. Να ενισχυθούν οι οργανισμοί Υγείας, Τροφίμων, Εμπορίου των Ηνωμένων Εθνών, με την κινητοποίηση πόρων. Ένας μικρός παγκόσμιος  φόρος στα καύσιμα υπέρ της ανάπτυξης των φτωχών χωρών θα ήταν μια λύση, που αρνούνται όμως Η.Π.Α.  και Ε.Ε.

Μόλυνση του περιβάλλοντος

Έχει ειπωθεί ότι η μόλυνση του περιβάλλοντος ξεκίνησε από τον προϊστορικό άνθρωπο με το άναμμα της πρώτης φωτιάς. Η βιομηχανική επανάσταση που στηρίχθηκε αρχικά στον άνθρακα και αργότερα στο πετρέλαιο, άλλαξαν ριζικά την εικόνα του πλανήτη. Ένας σοφός φίλος είχε πει ότι: «Το σκουπίδι της Γης (δηλαδή το πετρέλαιο), θα μεταβάλλει την Γη σε σκουπιδότοπο». Το πετρέλαιο, προϊόν αποσύνθεσης φυτικού και ζωϊκού πλαγκτόν, και τα παράγωγά του από την κλασματική απόσταξη, αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη του 20ου αιώνα. Εκτός από καύσιμα παρέχει: πλαστικά, διαλύτες, απορρυπαντικά, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, χρώματα, βερνίκια, εκρηκτικά, άσφαλτο, φάρμακα και χιλιάδες άλλα παραπροϊόντα. Την μεγαλύτερη ρύπανση προκαλούν οι πετρελαιοβιομηχανίες, ειδικά σε φτωχές χώρες, όπως η Νιγηρία, ενώ τα πάσης φύσεως καυσαέρια (μέσων μεταφοράς, βιομηχανιών, κ.α.), έχουν απελευθερώσει τόσο CO2 στην ατμόσφαιρα, όσο απορρόφησε η φύση σε 1,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όπως ανέφερε πρόσφατα (Ιούλιος 2019) ο ακαδημαϊκός-ομότιμος καθηγητής  Ε.Κ.Π.Α. κ. Χρήστος Ζερεφός. «Μόνο τα τελευταία 30 χρόνια, ο άνθρωπος έχει αυξήσει κατά 15% το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), κατά 3% το μεθάνιο, ενώ έχει μειώσει το προστατευτικό στρώμα του όζοντος, το οποίο απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της καρκινογόνου υπεριώδους ακτινοβολίας του ηλίου». Ευτυχώς με την κατάργηση της  χρήσης των χλωροφθορανθράκων (αερίων των ψυγείων και σπρέι), η τρύπα του όζοντος στην Ανταρκτική δείχνει να μειώνεται από το 2000, κατά 1-3% κάθε χρόνο, ενώ στην Αρκτική δεν είναι ξεκάθαρη η κατάσταση. Τα καυσαέρια που συσσωρεύονται στην λεπτή και εύθραυστη ατμόσφαιρα του πλανήτη μας, δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου καθώς παγιδεύουν μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, προκαλώντας υπερθέρμανση της Γης, που έχει ως τελικό αποτέλεσμα την κλιματική αλλαγή, για την οποία θα μιλήσουμε αναλυτικότερα παρακάτω.

Τα πλαστικά παράγωγα του πετρελαίου, ενώ έχουν δώσει λύσεις σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας μας, αποτελούν ταυτοχρόνως μία πολύ μεγάλη πληγή. Λόγω της αλόγιστης χρήσης τους, έχουν πλημμυρίσει κυριολεκτικά τον πλανήτη. Διασπώνται αργά. Όσα δεν πάνε στις χωματερές, καταλήγουν στη θάλασσα και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Στον Ειρηνικό Ωκεανό έχει δημιουργηθεί μία νησίδα από επιπλέοντα σκουπίδια, κυρίως πλαστικά, με έκταση όση η ιταλική χερσόνησος. Αντίστοιχα, ο Ινδικός Ωκεανός έχει την δική του νησίδα σκουπιδιών. Χώρες, όπως οι: Κίνα, Μαλαισία, Ταΐλάνδη, Φιλιππίνες, Ινδονησία, που εδώ και χρόνια παραλαμβάνουν για ανακύκλωση τα πλαστικά απορρίμματα δυτικών χωρών (Γερμανίας, Η.Π.Α., Καναδά, Αυστραλίας), από το 2018 αδυνατούν να αφομοιώσουν τις συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες και επιστρέφουν πίσω τα κοντέινερ με τα απορρίμματα, τα οποία πολλές φορές είναι γεμάτα τοξικά απόβλητα, αντί των αναγραφόμενων απορριμμάτων.

Υπερθέρμανση, κλιματική αλλαγή

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, οδηγεί στην υπερθέρμανση του πλανήτη, δηλαδή στην αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας και των ωκεανών. Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, η θερμοκρασία έχει ανέβει κατά 0,6 ± 0,2o C. Αναμένεται δε στο άμεσο μέλλον, μέχρι το 2100 να ανεβεί κατά 1,4 – 5,8o C (βαθμούς Κελσίου).

Σύμφωνα με τη N.A.S.A., ο πλανήτης το 2018 ήταν κατά 0,83o C πιο ζεστός. Η περσινή χρονιά ήταν η τέταρτη πιο θερμή χρονιά εδώ και 140 χρόνια. Είναι γεγονός ότι 18 από τις 19 πιο θερμές χρονιές ήταν από το 2001 και μετά, με αποκορύφωμα το 2016. Ο φετινός Ιούλιος ήταν ο θερμότερος όλων των εποχών. Η Αρκτική έχει χάσει το παγοκάλυμμα  της. Παρατηρήθηκαν θερμοκρασίες 32o C στην Αλάσκα, 40o C στην Ευρώπη. Οι πολικές αρκούδες της Σιβηρίας κατέβηκαν σε κατοικημένες περιοχές αναζητώντας τροφή. Οι θαλάσσιοι ελέφαντες αυτοκτονούσαν. Τα δάση του Αμαζονίου και της Σιβηρίας καιγόντουσαν. Η υπερθέρμανση είναι γεγονός. Συμβαίνει τώρα. Έγινε εμφανής ήδη από την δεκαετία του ’70. Η όξινη βροχή ήταν γνωστό ότι καταστρέφει τα δάση και προκαλεί διάβρωση στα γλυπτά του Παρθενώνα. Έκανε την εμφάνιση του το γνωστό φωτοχημικό νέφος στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις.

Μετά την επίθεση στους Δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης τον Σεπτέμβριο του 2001, απαγορεύτηκαν οι πτήσεις αεροπλάνων πάνω από τις Η.Π.Α. για μερικές μέρες. Εκείνες τις μέρες παρατηρήθηκε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στις πολιτείες των Η.Π.Α., κατά 1o C, διότι έλλειπαν από τον ουρανό οι ουρές καυσαερίων των αεροπλάνων, που με την σκιά τους, μετρίαζαν την θερμοκρασία! Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, δύο διαφορετικές ομάδες Ισπανών και Ισραηλινών επιστημόνων προειδοποιούσαν ότι αν δεν μειωθούν οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2010, μετά θα είναι πολύ αργά, και οι μεταβολές στο κλίμα του πλανήτη που συνεχώς υπερθερμαίνεται, θα είναι μη αντιστρεπτές. Τόνιζαν ότι αυτά θα συμβούν πολύ πριν το 2050. Προειδοποιούσαν ότι αν ανεβεί υπερβολικά η μέση θερμοκρασία της Γης, θα διακοπεί η λειτουργία και η ευεργετική επίδραση στο παγκόσμιο κλίμα του θερμού ρεύματος του Κόλπου του Μεξικού, που δημιουργεί ήπιο χειμώνα σε Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ υπάρχει και το ακραίο σενάριο απελευθέρωσης στην ατμόσφαιρα τόνων μεθανίου, που είναι εγκλωβισμένοι στους ωκεανούς και υπήρχαν στην ατμόσφαιρα την αζωική εποχή.

Η παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα, του Ρίο Ντε Τζανέιρο (Ιούνιος 1992), οδήγησε στο Πρωτόκολλο του Κιότο (1997), με τη συμφωνία 141 χωρών και εφαρμογή της συμφωνίας από την 16η Φεβρουαρίου 2005, για μείωση των ρύπων (μεθανίου, πρωτοξειδίου αζώτου, διοξειδίου του άνθρακα, υδροφθορανθράκων, κ.α.) από τις βιομηχανικές χώρες κατά 5,2% έως το 2012. Δημιουργήθηκαν συμμαχίες χωρών που έδρασαν ανάλογα με τα συμφέρόντα τους (Ευρωπαϊκή Ένωση, Λέσχη του Άνθρακα, Συμμαχία Μικρών Νησιωτικών Κρατών, λιγότερο αναπτυγμένες χώρες (48), αναπτυσσόμενες χώρες, Κίνα, Ινδία, κ.α. (7)). Οι πλούσιες βιομηχανικές χώρες που απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες ρύπων έχουν το δικαίωμα να αγοράζουν ρύπους από άλλες που δεν ρυπαίνουν, σε ένα ιδιότυπο χρηματιστήριο εμπορίας ρύπων. Επίσης είναι υποχρεωμένες να χρηματοδοτούν την πράσινη ανάπτυξη στις φτωχότερες χώρες. Μεγαλύτεροι ρυπαντές είναι οι:  Κίνα (σε ποσοστό 29%) και Η.Π.Α. (15%). Η Ελλάδα έχει ξεπεράσει το πλαφόν ρύπανσης από το 2010, λόγω της Δ.Ε.Η. που χρησιμοποιεί  ορυκτά καύσιμα (λιγνίτη) σε σημαντικό ποσοστό και αντιμετωπίζει κυρώσεις. Με την διάσκεψη στην Ντόχα του Κατάρ (2012), επεκτάθηκε η ισχύς της συμφωνίας του Κιότο έως το 2020.

Οι τελευταίες διασκέψεις του Ο.Η.Ε. για την κλιματική αλλαγή έγιναν στο  Παρίσι (2015) και στο Κατοβίτσε της Πολωνίας (2018). Οι Η.Π.Α. αποχώρησαν από την συμφωνία του Παρισιού (2017). Στην συμφωνία του Κατοβίτσε συμμετείχαν ουσιαστικά Ε.Ε. και Αυστραλία. Η Κίνα έδειξε ευελιξία,  η Ρωσία είχε αντιρρήσεις και η Βραζιλία διαφωνούσε για τις ποσοστώσεις των ρύπων. Σύμφωνα με τα επιστημονικά συμπεράσματα που παρουσιάστηκαν από τον Ο.Η.Ε. τον περασμένο Νοέμβριο, έχουμε μόλις 11 χρόνια, προκειμένου να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στο μισό και περίπου 25 χρόνια  για τον εκμηδενισμό τους. Αν δεν το κάνουμε θα χαθεί ο στόχος αύξησης της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5o C. Σε αυτήν την περίπτωση οι δασικές πυρκαγιές θα αυξηθούν κατά 42% και σε αύξηση  2o C κατά 62%, σε σχέση με σήμερα. Τα επακόλουθα είναι ήδη γνωστά.

Το λιώσιμο των πάγων στους πόλους θα προκαλέσει άνοδο της στάθμης των θαλασσών, νησιά θα εξαφανιστούν, παραθαλάσσιες περιοχές θα επηρεαστούν δυσμενώς (θα πλημμυρίσουν  ή θα διαβρωθούν), θα παρατηρηθεί αποσταθεροποίηση του κλίματος, με ακραία καιρικά φαινόμενα, θα πληγούν οικοσυστήματα, θα εξαφανιστούν διάφορα ευάλωτα είδη (όπως πολικές αρκούδες, πιγκουίνοι), θα δημιουργηθεί μεγαλύτερη έλλειψη πόσιμου ύδατος, μεταναστεύσεις πληθυσμών, πόλεμοι, κ.α. Θα αυξηθεί η νοσηρότητα και η θνησιμότητα των ανθρώπων (προβλήματα αναπνευστικού όπως άσθμα, ασθένειες που μεταδίδονται μέσω τροφής και νερού, καρδιολογικά προβλήματα, νευρολογικές διαταραχές, επιδράσεις στην ανθρώπινη ανάπτυξη).

Η κλιματική αλλαγή έχει επηρεάσει και την Ελλάδα. Αυτό μαρτυρούν τα γεγονότα σε Μάνδρα, Μάτι, Χαλκιδική. Οι χώρες της λεκάνης της Μεσογείου και  νησιωτικές χώρες, όπως τα νησιά Φίτζι του Ειρηνικού, θα πληγούν περισσότερο από την κλιματική αλλαγή. Τα αναμενόμενα ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών, θα επιφέρουν παρατεταμένους καύσωνες με απότομες πλημμύρες μικρής διάρκειας, με αποτέλεσμα την ξηρασία–λειψυδρία και δυσμενείς επιπτώσεις στις ανθρώπινες δραστηριότητες (τουρισμός, κ.α.).

Σύμφωνα με την άποψη του διευθυντή του ελληνικού τμήματος της Greenpeace κ. Νίκου Χαραλαμπίδη «Το νέο κοινοβούλιο θα πρέπει να κηρύξει άμεσα την χώρα σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, προκειμένου να υιοθετηθούν οι απαραίτητες πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής». Προς την κατεύθυνση αυτή κινούνται, η αειφόρος ανάπτυξη, η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, μέτρα προστασίας παραθαλάσσιων περιοχών και γενικότερα λήψη μέτρων πολιτικής προστασίας, οικίες και κατασκευές με αναβαθμισμένες προδιαγραφές, ανθεκτικές σε ακραία καιρικά φαινόμενα κ.α. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε και να προστατευόμαστε από τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Τα φώτα της δημοσιότητας έχουν πέσει στην ακτιβίστρια για την κλιματική αλλαγή, Γκρέτα Τούνμπεργκ, δεκαεξάχρονη μαθήτρια από την Σουηδία. Αν και πάσχει από σύνδρομο Άσπεργκερ, που είναι συνδυασμός αυτισμού με πολλή υψηλή ευφυΐα, αποφάσισε να αντιδράσει δυναμικά στην κλιματική αλλαγή και έτσι κάθε Παρασκευή του 2018 απείχε από τα μαθήματα του σχολείου της και στεκόταν μέσα στο κρύο επί ώρες μπροστά στο σουηδικό κοινοβούλιο, με το πλακάτ «Σχολική Απεργία για το Κλίμα», εμπνέοντας το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο κίνημα της νεολαίας κατά της κλιματικής αλλαγής. Το παράδειγμά της ακολούθησαν μαθητές σε Βέλγιο, Γερμανία, Αυστραλία, κάνοντας σχολικές απεργίες. Αποφάσισε να εγκαταλείψει το σχολείο της για να παρακολουθεί τις διεθνείς διασκέψεις για το κλίμα. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός και στην Παγκόσμια Διάσκεψη του Ο.Η.Ε. στο Κατοβίτσε (2018), μετέφερε το μήνυμα της. Ταξίδεψε, επίσης, σε Βρυξέλες, Παρίσι, Βερολίνο, Ρώμη, Στρασβούργο, Λονδίνο, Αμβέρσα, Αμβούργο.

Η Γκρέτα έφθασε από το Πλύμουθ της Αγγλίας, στο Κόνι Άϊλαντ της Ν. Υόρκης με ιστιοφόρο για να παρευρεθεί στην Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για το Κλίμα (23 Σεπτεμβρίου 2019) και επίσης θα δώσει το παρόν στη Διεθνή Διάσκεψη του Ο.Η.Ε. γα το Κλίμα, στο Σαντιάγκο της Χιλής (Δεκέμβριος 2019). Την Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου 2019 πραγματοποιήθηκαν μαθητικές συγκεντρώσεις και πορείες για την κλιματική αλλαγή σε Ελλάδα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κρήτη, Αλεξανδρούπολη) και άλλες 40 χώρες στα πλαίσια του παγκόσμιου μαθητικού κινήματος Climatestrike και της πρωτοβουλίας #Fridayforfuture.

Ακολουθώντας το παράδειγμα της Γκρέτα, όλοι ανεξαιρέτως, πολίτες, θεσμοί και οργανώσεις, πρέπει να πιέσουν κυβερνήσεις και εταιρείες  για κατεπείγουσα δράση. Η ευθύνη είναι ατομική και συλλογική. Τα κράτη πρέπει να κάνουν ολοκληρωτική στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (φωτοβολταϊκά, αιολική ενέργεια–ανεμογεννήτριες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αυτοκίνητα υδρογόνου, βιοκαύσιμα από τεύτλα–αιθανόλη, συσσωρευτές στοιχείων, κ.α.), εξοβελίζοντας τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Η κατασκευή οποιουδήποτε έργου, πρέπει να σταθμίζει τα οφέλη για το κοινωνικό σύνολο και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Ο καθένας μας πρέπει να μειώσει το ενεργειακό του αποτύπωμα, εξοικονομώντας ενέργεια στην καθημερινή ζωή του. Χρησιμοποιούμε τα μέσα μαζικής μεταφοράς, το ποδήλατο, το περπάτημα. Περιορίζουμε τα άσκοπα ταξίδια με αυτοκίνητο, αεροπλάνο. Χρησιμοποιούμε μη ενεργοβόρες οικιακές συσκευές και λαμπτήρες. Επιλέγουμε  κατάλληλα υλικά δόμησης για το σπίτι μας, ώστε να έχουμε θερμική και οπτική άνεση μέσα και έξω από αυτό. Αν είναι εφικτό προτιμάμε φυσικά υλικά από το εγγύς περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψιν τις πηγές άντλησης του υλικού και τις δυνατότητες ανακύκλωσης του.  Αποφεύγουμε τα συνθετικά υλικά, όπως φορμάικα, ινόπλακες, καπλαμάδες, PVC, πολυουρεθάνη, βιομηχανικό-φωσφορικό γύψο, για να αποφευχθούν οι εκπομπές φορμαλδεύδης, οργανικών πτητικών ενώσεων. Προτιμάμε οικολογικά χρώματα, για να αποφύγουμε την απελευθέρωση υδρογονανθράκων και τα βαριά μέταλλα, κυρίως  μόλυβδο. Η υποβάθμιση της ποιότητας του εσωτερικού και εξωτερικού αέρα έχει επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου και ιδιαιτέρως των παιδιών. Συνιστάται συνεχής αερισμός και αποφυγή άμεσης κατοίκησης των νεόδμητων οικιών, ώστε να έχει μειωθεί η εκπομπή των επικίνδυνων πτητικών ουσιών. Όσον αφορά την διατροφή μας μαγειρεύουμε τόσο φαγητό, όσο χρειαζόμαστε. Προτιμάμε την μεσογειακή διατροφή. Περιορίζουμε στο ελάχιστο κρέας και αλλαντικά. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος, αλλαντικών και ζάχαρης προδιαθέτει για καρκίνο. Τρώμε βιολογικά προϊόντα από μικρές αγροκτηνοτροφικές μονάδες, για να περιοριστεί η χρήση φυτοφαρμάκων. Προτιμάμε τα νωπά προϊόντα. Προσπαθούμε να αγοράζουμε προϊόντα σε οικολογικές συσκευασίες, για να περιοριστεί η χρήση πλαστικού ή προϊόντα χύμα που θα βάλουμε σε δικά μας σκεύη. Οι χορτοφάγοι (vegeterian) πρέπει να έχουν υπόψιν τους ότι μεγάλο μέρος της σόγιας είναι γενετικά τροποποιημένη και παράγεται σε περιοχές του δάσους του Αμαζονίου, που αποψιλώθηκαν γι’ αυτό το σκοπό. Παράγουμε οι ίδιοι ότι μπορούμε για τη διατροφή μας. Κάνουμε οικονομία στο πολύτιμο νερό και σε όλα τα καταναλωτικά είδη. Οι πόροι της Γης δεν είναι ανεξάντλητοι. Το εμφιαλωμένο νερό θα έπρεπε να κυκλοφορεί σε χάρτινες συσκευασίες, για να μειωθεί η χρήση πλαστικού. Αγοράζουμε ρούχα και παπούτσια καλής ποιότητας, που διαρκούν περισσότερο. Αποφεύγουμε τα φτηνά είδη ένδυσης «μίας χρήσεως». Προτιμάμε βαμβακερά και μάλλινα. Είναι καλύτερα για την υγεία μας. Τα συνθετικά ρούχα όπως ακρυλικά, πολυεστερικά, βισκόζης, ελαστίνης δεν είναι βιοδιασπώμενα. Συμμετέχουμε ενεργά στην ανακύκλωση στην πηγή. Παρόλα αυτά το ποσοστό των υλικών που μπορούμε να ανακτήσουμε προς το παρόν στην Ελλάδα  δεν ξεπερνά το 30-35%. Θα πρέπει να γίνεται ανακύκλωση και των οργανικών υπολειμμάτων, ώστε να οδηγούνται στην κομποστοποίηση. Τα πλαστικά–γυάλινα σκεύη με υπολείμματα τροφών πρέπει να ξεπλένονται και όλα τα ανακυκλώσιμα υλικά να απορρίπτονται στους ειδικούς κάδους, κατά είδος (χάρτινα, γυάλινα, πλαστικά, κ.λπ.), χύδην κι όχι κλεισμένα σε δεμένες σακούλες. Περιορίζουμε τη χρήση πλαστικής σακούλας. Όσο περισσότερο ανακυκλώνουμε, τόσο μικρότερος είναι ο όγκος των τελικών απορριμμάτων και ας μη ξεχνάμε ότι σε μία υδροκέφαλη πόλη σαν την Αθήνα, που παράγονται 2,5 τόνοι σκουπιδιών ημερησίως, καμία χωματερή δεν επαρκεί. Θα πρέπει να βρεθούν λύσεις πυρολυτικής επεξεργασίας, ή άλλες μέθοδοι, όπως γίνεται στη Βιέννη και αλλού. Τα μαγειρικά έλαια επίσης, μπορούν να ανακυκλωθούν σε ειδικούς κόκκινους κάδους στη Σύρο και σε γνωστή αλυσίδα σούπερ–μάρκετ στην Αθήνα. Πριν από κάθε αγορά σας σκεφτείτε οικολογικά. Χρειάζεστε πραγματικά το προϊόν; Πού θα απορριφθούν ή ανακυκλωθούν τα παραπροϊόντα; Χρησιμοποιούμε συσκευές και αυτοκίνητα μέχρι να εξαντληθεί η διάρκεια  ζωής τους . Δεν αγοράζουμε κάθε χρόνο το τελευταίο μοντέλο κινητού και υπολογιστή, καθώς η «ανακύκλωση» τους γίνεται εντελώς πρωτόγονα σε χωματερές Αφρικής και Κίνας, με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων (καρκίνος). Αν ο παγκόσμιος πληθυσμός ζούσε σε επίπεδο ζωής Ελβετίας, τότε δεν θα έφταναν οι πόροι τριών πλανητών σαν τη Γη. Πρέπει να προστατεύσουμε το  πολύτιμο και μοναδικό σπίτι μας, τηι Γη. Θα περάσουν πάρα πολλά χρόνια μέχρι ο άνθρωπος να αποικίσει άλλους πλανήτες. Μεταξύ 2030 και 2040 θα γίνει εποικισμός της Σελήνης, ενώ ο εποικισμός του «κοντινού» Άρη θα γίνει μετά από έναν αιώνα τουλάχιστον, αφού πρώτα λυθούν προβλήματα τεχνολογίας και χρηματοδότησης, σύμφωνα με πρόσφατες (Ιούλιος 2019) εκτιμήσεις του κ. Σταμάτη Κριμιζή, ακαδημαϊκού, διαστημικού επιστήμονα, ερευνητή-συνεργάτη της N.A.S.A.

Είναι αδήριτη ανάγκη να στραφούμε προς συνήθειες φιλικότερες για τον πλανήτη μας, ώστε να πάψουμε να υποθηκεύουμε το μέλλον των παιδιών μας και των επόμενων γενεών.

Βιβλιογραφία

Ζερεφός Χρήστος, Ήρθε η ώρα. FOCUS, Η άλλη όψη της πολιτικής, ΤΑ ΝΕΑ, Σαββατοκύριακο 13-14 Ιουλίου 2019

Μασούρα Ρίτσα,Η ρύπανση βρίσκεται και μέσα στα σπίτια μας, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Κυριακή 31 Οκτωβρίου 1999

Παπαιωάννου Κυριάκος, Ασφάλεια και υπερκύτταρο, FOCUS, άλλη όψη της πολιτικής, ΤΑ ΝΕΑ, Σαββατοκύριακο 13-14 Ιουλίου 2019

Σαξ Τζέφρει, Έρευνα για τα παγκόσμια δημόσια αγαθά. Τι μπορούν να κάνουν οι πλούσιοι για τους φτωχούς κατοίκους του πλανήτη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Κυριακή 12  Σεπτεμβρίου 1999

Andreus Levermann: Κλιματική Αλλαγή, οι κυβερνήσεις να εντείνουν τις προσπάθειες. FOCUS, Η άλλη όψη της πολιτικής, ΤΑ ΝΕΑ, Σαββατοκύριακο 13-14 Ιουλίου 2019

Γιογάκας Προκόπης, Η υπερθέρμανση δεν θα συμβεί. Συμβαίνει τώρα. FOCUS, Η άλλη όψη της πολιτικής, ΤΑ ΝΕΑ, Σαββατοκύριακο 13-14 Ιουλίου 2019

https://www.in.gr/2019/08/28/world/eftase-sti-nea-yorki-istioforo-16xronoi-gkreta/

https://www.kathimerini.gr>article>epikairothta>perivallon,symfwnia-200-kratwngiathntaxyterhdrashkatathsyper8ermashstoyplanhth

www.dw.com/el/πως-χρηματοδοτείται-η-μικρή-ακτιβίστρια-γκρέτα/α-48434886

https:/el.wikipedia.org/wiki/πετρέλαιο

www.thetoc.gr/koinwnia/article/posos-tha-einai-o-plithismos-tis-gis-to-2050

www.lifo.gr/now/perivallon/224919/gkreta-toynmpergk-i-16xronoi-poy-egine-i-eikona-toy-klimatos-kata-tis-klimatikis-allagis

www.indeepanalysis.gr>prwtokollotoukiotokaisymfwniatouparisiou

https://el.wikipedia.org/wiki/στρώμα του όζοντος

https://m.naftemporiki.gr>story