Από τον Κάμπο στα Μάρμαρα

Από τον Κάμπο, μέσω Αερόλιθου και Δυόσμου στα Μάρμαρα

Κείμενα-φωτογραφίες Χρήστου Θανόπουλου

        Ένα αυγουστιάτικο πρωινό, που το μελτέμι είχε δυναμώσει, γεμίζοντας την θάλασσα με άσπρα προβατάκια, ξεκίνησα κυκλική πεζοπορική διαδρομή από τον Κάμπο προς Λεία , με τελικό προορισμό τα Μάρμαρα και πάλι πίσω στον Κάμπο. Προηγήθηκε η συνάντηση με μια πέρδικα που στεκόταν στην άκρη του οδοστρώματος, ενώ λίγο μετά ένα ζευγάρι τσαλαπετεινών με το χαρακτηριστικό λοφίο, φτερούγισε χαρούμενα πάνω από το κεφάλι μου, με κατεύθυνση την παραλία της Λείας .

        Στην αρχή του μονοπατιού με υποδέχτηκε ένα συμπαθητικό γαϊδουράκι, πέρασα από ένα γαλαζοπράσινο βράχο εκλογιτών και συνέχισα για την σπηλιά του Μεντώνη. Στην οροφή της ευρύχωρης σπηλιάς, της μαυρισμένης από τις φωτιές των παλιών βοσκών, κουρνιάζουν περιστέρια, ενώ χρησιμοποιείται ως μαντρί και αποθηκευτικός χώρος. Παλαιότερα ήταν μια από τις «βουδόμαντρες» ή «βουκλόμαντρες», μαντριά όπου περιόριζαν τα δαμάλια όταν τα χώριζαν από τις αγελάδες, και «τυροκόμι», δηλαδή τυροκομείο.  Το σπήλαιο  χρησίμευε και για πρόχειρο μάντρισμα «τω λιανώ» – αιγοπροβάτων, όταν η εμφάνιση από θαλάσσης των πειρατών ήταν αιφνίδια και δεν ήταν δυνατόν να οδηγηθούν τα ζώα στο μόνιμο, ασφαλές καταφύγιο τους. Ο τοίχος που ανέγειραν στην είσοδο του σπηλαίου, σε σχήμα μισού μαιάνδρου, εξαφάνιζε την είσοδο και έκρυβε το σπήλαιο.

        Άφησα πίσω μου το πέτρινο σπίτι που στέκει ακοίμητος φρουρός στην είσοδο της σπηλιάς. Απέναντι μου  υψώνεται αγέρωχο το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Σύρου, το όρος Σύριγγας (434μ.), με την περίφημη πηγή και αιολικό πάρκο στην κορυφή του, (ιερό βουνό του Πανός).  Είναι το μοναδικό ασβεστολιθικό βουνό της Σύρου και ως εκ τούτου πλούσιο σε πηγές, σπήλαια και μικρά φαράγγια. Βάδιζα προς δυσμάς και άρχισα να κερδίζω ύψος στην περιοχή Κληρονόμου, στον λόφο των Παναυλιών (231 μ.), (σημαίνει αυλός του Πανός), πανάρχαιο τοπωνύμιο, που στους παλιούς χάρτες αναφέρεται σε δοτική πτώση, «Παναυλιαῖς» . Από τους παλαιότερους θεούς που λατρεύτηκαν στην Σύρο ήταν ο τραγοπόδαρος Πάν, δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, συνυφασμένη με την πανίδα  σε αμφίδρομη σχέση και προσωποποίηση της γενετικής δύναμης της ζωής, θεός που ενώνει τα αντίθετα, προκαλώντας γέλιο και πανικό το ίδιο εύκολα.  Ο Πάνας ήταν γιος του Ερμή και της  Δρυόπης.  Σύμφωνα με τον μύθο γεννήθηκε στην Αρκαδία, ερωτεύθηκε παράφορα την  νύμφη Σύριγγα, θυγατέρα  του θεού-ποταμού Λάδωνα. Την συνάντησε στο δάσος να τραγουδά, μαγεύτηκε από το τραγούδι της και την καταδίωξε. Η νύμφη μπήκε σε ποτάμι, ζήτησε την βοήθεια του Δία και εκείνος την μεταμόρφωσε σε καλαμιά. Ο Πάνας περίλυπος αγκάλιασε το φυτό, έκοψε επτά ανισομερή καλάμια, τα έδεσε, τα συγκόλλησε με κερί και κατασκεύασε το μουσικό όργανο «Σύριγξ του Πανός». Στα βάθη των δασών ακούγονται ακόμα οι μελωδίες της Σύριγγας, Πρώτη αναφορά περί σύριγγας γίνεται στην Ομήρου Ιλιάδα, όπου ο Αγαμέμνονας παρατηρώντας νύκτα το στρατόπεδο των Τρώων, θαύμαζε τις φωτιές και τις μουσικές από αυλούς και σύριγγες.  Οι πρώτοι κάτοικοι της Σύρου ονόμασαν το βουνό Σύριγγα,  λόγω της μελωδικής χροιάς των ανέμων που ξεσπούν πάνω στους γυμνούς του βράχους, ενώ λοφίσκος της βόρειας πλευράς του λέγεται Στροβίγλια (θυμίζει στροβίλους). Μήπως ο μύθος του Πανός γεννήθηκε στις Κυκλάδες και όχι στην Αρκαδία, αφού ο πρωτοκυκλαδικός  πολιτισμός είναι παλαιότερος του 4.000 π. Χ;

        Αντίκρισα από μακριά τον Αερόλιθο ή Μαυροβολάδα, έναν παράξενο αποστρογγυλεμένο, σκουρόχρωμο, εξαιρετικά σκληρό βράχο εκλογιτών, ύψους δεκαπέντε μέτρων περίπου και διπλάσιας περιμέτρου, που θαρρείς πως έχει πέσει από τον ουρανό. Αυτά τα σπάνια πετρώματα δημιουργήθηκαν κάτω από την θάλασσα, πριν 80 εκατομμύρια χρόνια, προέρχονται από βάθος 100 χιλιομέτρων στα έγκατα της Γης,  μεταμορφώθηκαν λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και πιέσεων που επικρατούσαν εκεί και βρέθηκαν αναπάντεχα στην επιφάνεια της, πριν 10 εκατομμύρια χρόνια, όταν ενώθηκε η Απάνω Μεριά (βόρεια Σύρος) με την νότια Σύρο και αναδύθηκε από τα κύματα της θάλασσας, με την μορφή που την ξέρουμε σήμερα. Οι γεωλογικές εξελίξεις διήρκεσαν συνολικά 230 εκατομμύρια χρόνια!

        Τα πετρώματα της Σύρου είναι ηφαιστειογενή μεταμορφωμένα (σχιστόλιθοι, εκχύσεις μάγματος, μάρμαρα, κ.α.). Οι εκλογίτες φέρουν αυτό το όνομα διότι είναι όμορφα και εκλεκτά πετρώματα, βαθυκόκκινα και σμαραγδοπράσινα, με την μορφή σκοτεινόχρωμων αποστρογγυλεμένων βράχων. Περιλαμβάνουν τον γαλάζιο γλαυκοφανή (δηλαδή φαίνεται ως γλαύκος-κυανός) που ανακάλυψε στην Σύρο (1875) και ονοματοδότησε ο Γερμανός γεωλόγος Hausmann, τον πράσινο ιαδείτη (jade), κ.α. Οι σχιστόλιθοι που περιέχουν γλαυκοφανή ονομάστηκαν κυανοσχιστόλιθοι. Η Σύρος αποτελεί παγκόσμια γεωλογική κληρονομιά, διότι θεωρείται η πιο αντιπροσωπευτική τοποθεσία κυανοσχιστόλιθων και εκλογιτών στον κόσμο. Αναρίθμητοι φοιτητές και καθηγητές γεωλογίας, κυρίως από Γερμανία και Ελβετία, αλλά και από όλο τον κόσμο, επισκέπτονται κάθε χρόνο την Σύρο, για να  μελετήσουν,  τα γεωλογικά φαινόμενα και να συλλέξουν δείγματα. Ανάμεσα τους ο σπουδαίος  Ελβετός γεωλόγος Martin Engi, ο οποίος αγόρασε σπίτι στην Σύρο και προσκαλεί διασημότητες από όλον τον κόσμο. Τα αποτελέσματα των μελετών τους δημοσιεύονται σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

        Αρχαιολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι νεολιθικοί πελέκεις του 6.500 π. Χ., που βρέθηκαν σε διάφορες  περιοχές (Αιγαίο, Ευρώπη, Ανατολία) , προέρχονται από δύο θέσεις των Ιταλικών Άλπεων και την Σύρο! Η ανακάλυψη πελέκεων συριανού ιαδείτη εντοπίστηκε στην θέση Ϛukurici Hӧyük της Δυτικής Ανατολίας (Τουρκία). Απομένει η περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου της Σύρου στην παραγωγή και εξαγωγή νεολιθικών πελέκεων από ιαδείτη. Ο συριανός ιαδείτης (ίασπης) δεν έχει την αξία του νεφρίτη της Ασίας, που χρησιμοποιείται για κατασκευή κοσμημάτων ή άλλων πολύτιμων αντικειμένων, είναι όμως μέρος του πολιτιστικού πλούτου του νησιού, μάρτυρας της εφευρετικότητας του νεολιθικού ανθρώπου των Κυκλάδων. Έχει γίνει πρόταση δημιουργίας προστατευόμενου γεωπάρκου στην Απάνω Μεριά και γεωλογικής έκθεσης στο κτίριο του βυρσοδεψείου Κορνηλάκη.

        Ανηφόρισα προς τον Αερόλιθο, που εποπτεύει περήφανα από ύψος το μονοπάτι Κάμπου-Λείας και κοίταξα την απέναντι πλαγιά του Κρικάκη, με το αινιγματικό πέτρινο ζήτα (Ζ) και δίπλα μια κάθετη ευθεία γραμμή από την κορυφή μέχρι κάτω. Πρόκειται για ελισσόμενο μονοπάτι με λιθόκτιστη πλαϊνή πλευρά, μέσω του οποίου κατέβαζαν αργά-αργά, με την βοήθεια κάρων-υποζυγίων, μαρμάρινους ογκόλιθους, τους οποίους πρώτα είχαν ασφαλίσει με σχοινιά σε πλαϊνά στηρίγματα, ξύλινα ή πέτρινα, δεξιά-αριστερά. Τα μάρμαρα προωθούντο στο λιμάνι του Άη Λουκά και δια θαλάσσης κατέληγαν στην Ερμούπολη. Κάποια άλλα ανθεκτικά κομμάτια μαρμάρου αφήνονταν να κατρακυλήσουν μέσω της κτιστής ευθείας αύλακας της πλαγιάς.

        Πέρασα από την άλλη πλευρά των Παναυλιών και κατηφόρισα στο ρέμα, πότε πορευόμενος σε γιδόστρατες και πότε πατώντας πάνω σε αφάνες, θυμάρια, φρύγανα, ασπαλάθους. Πιο πέρα τρία κατσίκια απομακρύνθηκαν χοροπηδώντας, τρομαγμένα από την ξαφνική μου εμφάνιση, ενώ στο βάθος διέκρινα την γαλάζια ερημική παραλία του Μέγα Λάκκου. Ανηφόρισα τον λόφο του Δυόσμου και ύστερα τον κατέβηκα, με φόντο την γαλαζοπράσινη παραλία του Μαρμαρίου. Κολυμβητές ξεκουράζονταν κάτω από τρεις ξύλινες ομπρέλες σκεπασμένες με φοινικόφυλλα. Δυο κατσίκια σε κοντινή απόσταση, με παρατηρούσαν γεμάτα περιέργεια. Πέρασα δίπλα από  πέτρινο σπιτάκι και βάδισα πάνω στο βατό ανηφορικό, με μικρή κλίση, μονοπάτι Μαρμαρίου – Κάμπου. Άρχισα να συναντώ διάφορους πεζοπόρους, που αν και η ώρα  ήταν προχωρημένη, δωδεκάτη μεσημβρινή, εκείνοι κατηφόριζαν μέσα στο λιοπύρι προς Μαρμάρι ή Γράμματα. Στο σημείο που το μονοπάτι του Μαρμαρίου συναντά το κεντρικό μονοπάτι Κάμπου – Διαπορίου, (το οποίο διασχίζει την ραχοκοκαλιά της Απάνω Μεριάς μέχρι το βορειότερο ακρωτήριο του νησιού), στέκει σιωπηλό και έρημο το περίφημο λατομείο του Δυόσμου. Η  περιοχή και το ρέμα κάτω από το λατομείο ονομάζεται Μάρμαρα. Πολλοί έτοιμοι μαρμάρινοι κυβόλιθοι, που δεν πρόλαβαν να προωθηθούν προς την θάλασσα, δημιουργούν ένα απόκοσμο τοπίο εξωτικού πλανήτη,  παρμένο από ταινία επιστημονικής φαντασίας. Η περιοχή από τον Σύριγγα μέχρι τις παραλίες Μαρμαρίου και Δελφινιού, με εμβαδόν 783 εκτάρια,  έχει χαρακτηριστεί προστατευόμενη, ανήκει στο δίκτυο των περιοχών NATURA 2000 και φέρει την ονομασία GR 4220032.

        Ακολουθώντας το μονοπάτι Κάμπου – Διαπορίου, θαύμαζα την απέραντη γαλάζια, κυματώδη θάλασσα και τις απέναντι ακτές  Άνδρου, Τήνου και Μυκόνου, στεφανωμένες από αχλύ και νέφη. Την προσοχή μου τράβηξε η όμορφα λαξευμένη γκρίζα μαρμάρινη πλάκα ενσωματωμένη στο μονοπάτι, με την επιγραφή: «Θεέ Απόλλωνα, βοήθησε τους Έλληνες να ξαναβρούν το δρόμο τους»  2015  Ν. Ροσολάτος  Νικολός. Με γοργά βήματα προσέγγισα το αυτοκίνητο μου στον Κάμπο, το οποίο σε αντίθεση με το πρωινό, ήταν πλαισιωμένο από καμιά δεκαπενταριά τροχοφόρα όλων των ειδών. Κάποιοι επίδοξοι περιηγητές, πάνω στο ξεκίνημα τους, μου ζητούσαν πληροφορίες για τις διαδρομές.

        Τελικά τα αξιοθέατα είναι μόνο η αφορμή. Σημασία έχει το ταξίδι. Μήπως η ίδια η ζωή δεν είναι  ένα ταξίδι; Και εμείς σαν τον Οδυσσέα πλέουμε κάποιες φορές σε ήρεμη και άλλοτε σε φουρτουνιασμένη θάλασσα.

Σημείωση

Γλαυκοφανής: Να2(Μgν Fe )3 (Al2 Fe)2 (OH)2 Si8 O22, ορυκτό πυριτικό άλας, αργιλίου, σιδήρου, μαγνησίου, νατρίου, μονοκλινής, κρυσταλλική, πρισματική, βελονοειδής μορφή, βαθυκύανο, καστανόμαυρο, σε μεταμορφωμένα πετρώματα. Στην Ελλάδα συναντάται ως συστατικό πετρωμάτων σε : Σύρο, Κύθνο, Σίφνο, Αττική, Κρήτη, Ρόδο. Μεταμορφωμένα είναι τα πετρώματα που προέκυψαν από άλλα προϋπάρχοντα, μετά από ιστολογικές, ορυκτολογικές, χημικές  μεταβολές, χωρίς να περάσουν από το στάδιο της τήξης.

Ίασπις: SiO2 – αFe2O3, τριγωνικό κρυσταλλικό σύστημα, πράσινο, καστανόχρωμο, καστανέρυθρο, στιφρή κρυπτοκρυσταλλική μορφή του χαλαζία, έγχρωμος αχάτης. Αποτελείται από δύο ορυκτά, νεφρίτη και ιαδείτη.

Βιβλιογραφία

Γαλανόπουλος Τάκης, Τα μονοπάτια της Απάνω Μεριάς Σύρου, Παράθυρο στο Παρελθόν και στο Μέλλον, Συριανά Γράμματα, τεύχος 1, Περίοδος Β΄, σελ. 62-93, , Εκδόσεις Εκπαιδευτηρίων  Αγ. Παύλος,  Απρίλιος 2017

-Γιαννουλάκης Π., Στάμκος Γ., Θεοδοσιάδης Ν., Αυλίδου Ε., Κανακάρης Ν., Ορφανουδάκης Ν., Ελμάζης Σ., Περετζής Δ., Ρίζος Χ., Μυστική Ελλάδα, Κανακάρης Ν., Μυστική Σύρος, σελ. 432-437, Εκδόσεις Αρχέτυπο, Αθήνα 2000

-Θεοδωρίκας Σ. Στέργιος, Πετρολογία, Ορυκτολογία, σελ. 233-234, Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη, 1996

-Κάρτας Αναστάσιος, Σύρος, Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική, σελ. 120-121, Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, Αθήνα 1982

-Κωστόπουλος Δημήτρης, Σύρος, ένα ταξίδι στον χωροχρόνο, Συριανά Γράμματα, τεύχος 1, Περίοδος Β΄, σελ. 120-131, Εκδόσεις Εκπαιδευτηρίων Αγ. Παύλος, Απρίλιος 2017

-ΣΚΑΙ Χάρτες, 305 ΣΥΡΟΣ, 1:20.000, Εκδόσεις TERRAIN

-Χάρτης, ΝΗΣΟΣ ΣΥΡΟΣ, Υπό Νικολ. Κοτσοβίλλη, Έκδοσις Τρίτη, Μετά Προσθηκών και Διορθώσεων, Εν Σύρω 1914, Εκ του Τυπολιθογραφείου Ν. Φρέρη, Ανατύπωση Βιβλιοπωλείου Καλουτά

-Χάρτες Anavasi, Σύρος, 1:20.000, 10.22, Topo, Aegean Cyclades, Aθήνα, Έκδοση 2010

-https://www.syrosagenda.gr/2019/06/blog-post_3.html?ntm-source=dlvr.it&ntmmedium=facebook

 Συνάντηση εργασίας επιστημόνων για τον ορυκτό ιαδείτη θα πραγματοποιηθεί στη Σύρο, Syros

 Agenda, 17/6/2019

-el. wikipedia.org/wiki/Παν

eyploia.gr/εκλογίτες τα μεταμορφωμένα πετρώματα/15 Μαρτίου 2016

greek_greek enacademic.com>γλαυκοφανής

omadaorfeas.blogspot.com/2017/vounosyringassyrostheospanashtml

syrosisland/σύρος-ένα-γεωλογικό-μουσείο-ανεκτή/

-votaniki.gr/prostasia/diktio-natura-2000/syros-oros-syriggas-eos-paralia-gr4220018/

previous arrow
next arrow
Slider