Φεστιβάλ Κινηματογράφου Σύρου

Ας μιλήσουμε για αισιοδοξία
28 Ιουνίου 2024
ΕΟΡΤΗ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΣΥΡΙΑΝΩΝ
29 Ιουνίου 2024

Φεστιβάλ Κινηματογράφου Σύρου

Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Σύρου,

(SIFF) και «Δίκτυο Αρχιπέλαγος», Jacob Mοe     

Κείμενο, Χρήστου Θανόπουλου, φωτογραφίες Jacob Moe

Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Σύρου, (Syros International Film Festival – SIFF) δημιουργήθηκε το 2013, από τον Αμερικανό σκηνοθέτη Jacob Moe, δίνοντας μια νέα διάσταση στα πολιτιστικά δρώμενα της Σύρου. Είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον κ. Moe τόσο για το Φεστιβάλ, όσο και για το «Δίκτυο Αρχιπέλαγος», την ξεχωριστή πρωτοβουλία που έχει ξεκινήσει εδώ και τέσσερα χρόνια με μια ομάδα συνεργατών στην Σύρο, στην Αθήνα και στο εξωτερικό.

Ο Jacob Moe γεννήθηκε το 1990 στη Νέα Υόρκη  (ΗΠΑ). Ακολούθησε σπουδές πολιτικών επιστημών στο Pomona College της Καλιφόρνιας, ενώ το μεταπτυχιακό του αφορούσε την Κοινωνική Τεκμηρίωση (Αρχειονομία – Ανθρωπολογία), από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Κρουζ, πάνω στο οποίο βασίστηκε και η ενασχόλησή του με το «Δίκτυο Αρχιπέλαγος». Έχει λάβει υποτροφίες για ανεξάρτητη έρευνα στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο, και στην Ακαδημία Αθηνών, μεταξύ άλλων.

«Η μητέρα μου, καθηγήτρια Νεοελληνικών στο Πανεπιστήμιο Columbia, μου έμαθε τα ελληνικά. Στη Σύρο ήρθαμε πριν 15 χρόνια περίπου, καλεσμένοι από φίλους, την αγαπήσαμε και τελικά μείναμε. Το οικογενειακό σπίτι τώρα βρίσκεται στην Απάνω Μεριά. Μοιράζω πλέον το χρόνο μου ανάμεσα στη Σύρο και την Αθήνα».

Το SIFF δημιουργήθηκε πριν 12 χρόνια από τον Jacob Moe και την ελληνοαμερικανίδα Kassandra Celestine, με σπουδές στον κινηματογράφο. Σήμερα η τελευταία ασχολείται κυρίως με τη φωτογραφία, και  τον κινηματογράφο, ως σκηνοθέτιδα πλέον. Στα πλαίσια του SIFF παρουσιάστηκαν στα τέλη Ιουλίου, επί 11 έτη, ταινίες Ελλήνων και ξένων δημιουργών, σε συνδυασμό με άλλες δράσεις, όπως είναι τα κινηματογραφικά εργαστήρια, με τη συμμετοχή Ελλήνων και ξένων κινηματογραφιστών.

«Το SIFF είναι θεματικό. Παρουσιάζονται διάφορα είδη, μυθοπλασία, ξένες ταινίες, παλιές και καινούριες. Φέτος δεν θα πραγματοποιηθεί το SIFF-φεστιβάλ, σε αντίθεση με τις προηγούμενες χρονιές, μιας και αποφασίσαμε να πάρουμε χρόνο ως ομάδα, να σκεφτούμε τα επόμενα βήματα μας, μετά από 11 χρόνια, πλήρη δράσεων και περιπετειών. Το ενδιαφέρον μου πλέον στρέφεται τώρα προς την έρευνα και διάσωση αρχειακού υλικού, δηλαδή ταινιών, φωτογραφιών και εγγράφων. Πως διασώζεται αυτό το αρχειακό υλικό; Πως μπορεί να ερμηνευτεί σε σχέση με το σήμερα; Πριν από 4 χρόνια, δημιούργησα τον οργανισμό «Δίκτυο Αρχιπέλαγος»  (archipelagonetwork.org), μαζί με μια ομάδα συνεργατών, οι οποίοι μέσω των οπτικοακουστικών πρακτικών, έθεσαν ως σκοπό την προστασία και προαγωγή της πολιτιστικής ζωής, του φυσικού περιβάλλοντος και της ιστορικής μνήμης, των Κυκλαδονήσων. Ενάντια στην ισοπεδωτική πίεση του υπερτουρισμού, της υπερβολικής οικονομικής ανάπτυξης και υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, της αλλοτρίωσης του Πολιτισμού και της Φύσης των Κυκλάδων.

Τα τελευταία χρόνια, σε αυτό το πλαίσιο εκτελέστηκαν διάφορα πρότζεκτ. Οι «Ναυτικές Τέχνες των Κυκλάδων», όπως και η «Ναυπηγική Παράδοση στη Σύρο σήμερα» (2021), αφορούσαν τους τελευταίους καραβομαραγκούς και ναυπηγοεπισκευαστικές μονάδες των Κυκλάδων και της Σύρου, με βίντεο, συνεντεύξεις, φωτογραφικό υλικό και αρχείο παλαιών φωτογραφιών και εγγράφων. Η «Αγγειοπλαστική της Σίφνου» (2023), υπό την αιγίδα και υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠ.ΠΟ.), αναφέρεται στους παλαιότερους, αλλά και σύγχρονους αγγειοπλάστες της Σίφνου (στο Φάρο, Αρτεμώνα, Χερρόνησο), με συνεντεύξεις, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, βίντεο, ερασιτεχνική ταινία εποχής και τις προσπάθειες διάσωσης της ιστορικής μνήμης του Κοσμά Ξενάκη. Το «Ανθέμις» είναι ένα ψηφιακό βοτανολόγιο, που αποδεικνύει τη βιοποικιλότητα της Σύρου και αποτυπώνει φωτογραφικά με τη βοήθεια κανάβων τα φυτά στο πεδίο, κυρίως στην Απάνω Μεριά, που είναι η προστατευόμενη και λιγότερο επηρεασμένη από τις ανθρώπινες δραστηριότητες περιοχή του νησιού, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τα περιβαλλοντικά προβλήματα, λόγω της ύπαρξης του κυττάρου ταφής απορριμμάτων στην εν λόγω περιοχή. Το 2024 εκτυλίσσεται το πρότζεκτ “Communities Between Islands” και ταυτόχρονα τρέχουν κάποια εργαστήρια ανοικτά στο κοινό, στην Ερμούπολη. Σε συνεργασία με καλλιτέχνιδες από ευρωπαϊκές πόλεις (Κορσική – Σαρδηνία – Σύρο), τα εργαστήρια κάνουν έρευνα σε σχέση με ήχο, φιλμ, γλυπτική, πάντα σε σύνδεση με τον τοπικό πολιτισμό και το περιβάλλον. Το Σάββατο 11 Μαΐου 2024 εργαστήρι ήχου πραγματοποιήθηκε στην πλατεία Μιαούλη, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Τον Οκτώβριο θα γίνει έκθεση στην Αθήνα. Το «Δίκτυο Αρχιπέλαγος» συνεργάζεται με το πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών “Moving Image Archiving and Preservation’’ (MIAP) του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (NYU), για την υλοποίηση του Audiovisual Preservation Exchange (APEX) 2024 Greece στην Ελλάδα. Από τις  22–23 Μαΐου 2024, επιλεγμένοι αρχειονόμοι και φοιτητές του ΜΙΑΡ και συμμετέχοντες από Αθήνα και Σύρο, πραγματοποίησαν έρευνα καταλογογράφηση – οργάνωση της συλλογής ερασιτεχνικών κινηματογραφικών παραγωγών «Των Ανωνύμων – Αρχείο Ερασιτεχνικού Οπτικοακουστικού Υλικού» ταινιών super 8mm και 16mm, στην Αθήνα και καταλογογράφηση – μερική ψηφιοποίηση του αρχείου μαγνητικών μέσων (VHS), του τοπικού ραδιοτηλεοπτικού σταθμού «Αιγαίο Ραδιοτηλεόραση» στη Σύρο. Στα τέλη Μαΐου, η ομάδα εργασίας Αθήνας και η αντίστοιχη της Σύρου, παρουσίασαν στο κοινό εργαστήριο και προβολή στο Πνευματικό Κέντρο Άνω Σύρου και του Δήμου Σύρου – Ερμούπολης αντίστοιχα.

Το ΑΡΕΧ 2024: Greece με τις ομάδες Αθήνας – Σύρου, δημιουργεί μακροχρόνιες συνεργασίες, παρέχει πόρους (από ιδιωτικούς φορείς των ΗΠΑ, των «Ανώνυμων» και του Δήμου Σύρου – Ερμούπολης), τεχνογνωσία και ευαισθητοποίηση για τη διάσωση του ερασιτεχνικού φιλμ και της δημόσιας οπτικοακουστικής κληρονομιάς.

Την Τρίτη 11 Ιουνίου, έγινε προβολή ταινιών – συνεντεύξεων από την «Αγγειοπλαστική της Σίφνου» και ακολούθησε συζήτηση με τον Jacob Moe στο “British School at Athens”, στο Κολωνάκι (Αθήνα).

Οι «Τέχνες της θάλασσας» αποτελούν σειρά εκθέσεων σε Αμοργό ( 14-22 Ιουνίου 2024) και Αθήνα (4 Ιουλίου-21 Σεπτεμβρίου 2024), σε επιμέλεια Maurizio Borrielo (ναυτικού εθνογράφου, ναυπηγού, φωτογράφου, βιντεογράφου ντοκιμαντέρ) και Jacob Moe, που παρουσιάζει το Δίκτυο Αρχιπέλαγος, σε συνεργασία με τον Επαγγελματικό Αλιευτικό Σύλλογο Αμοργού και το Goethe-Institut Athen, με την υποστήριξη του Costas M. Lemos Foundation, του Goethe=Institut Athen, και του υπόλοιπου κύκλου υποστηρικτών του «Δικτύου Αρχιπέλαγος». Αναδεικνύονται οι λιγότερο απτές και μνημειώδεις μορφές ναυτικής κουλτούρας, σε Αμοργό, Κουφονήσια, Πάρο, Σαντορίνη και Σύρο (φωτογραφίες-ντοκουμέντα, ηχητικά κολάζ, ντοκιμαντέρ μικρού μήκους). Είναι το αποτέλεσμα επιτόπιας έρευνας που διεξήχθη κατά τη διάρκεια του 2023 και 2024,  στα πλαίσια του πρότζεκτ «Ναυτικές τέχνες των Κυκλάδων». Γίνεται προσπάθεια ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης  και των αρχών για το μέλλον των Κυκλαδονήσων. Οι αλιείς της Αμοργού, αποφάσισαν να πάρουν μέτρα κατά  της υπεραλίευσης, σταμάτησαν να  αλιεύουν Απρίλιο και Μάιο, περίοδο ωοτοκίας των ψαριών και προωθούνται αυτό το δίμηνο με τα σκάφη τους σε απόμερες παραλίες του νησιού, τις οποίες και καθαρίζουν.

Το καλοκαίρι του 2018, εντοπίστηκε στην αποθήκη της ερειπωμένης οικογενειακής εξοχικής οικίας στο Άνω Μάννα, του Γεωργίου Ρηγόπουλου και της αδελφής του Αγγελικής Θανοπούλου, ένα χαρτονένιο κουτί που περιείχε 40 ερασιτεχνικές ταινίες των 8mm διάρκειας 3 λεπτών η κάθε μία, οι περισσότερες ασπρόμαυρες και 2-3 έγχρωμες. Οι ταινίες του αρχείου Γεωργίου Ρηγόπουλου, τραβήχτηκαν από τον ίδιο, την περίοδο 1966–1972, στη Σύρο, Τήνο, Δήλο, Αθήνα και αφορούσαν κυρίως οικογενειακές στιγμές, αλλά και παρέλαση στη Σύρο, λιτανεία στην Τήνο, στιγμιότυπα από την Αθήνα του ’60, κ.α. Έγινε μετατροπή των ταινιών σε DVD και οι αυθεντικές, μαζί με τα DVD παραχωρήθηκαν από τον Χρήστο Θανόπουλο στα ΓΑΚ Τμήμα Σύρου. Κατόπιν αδείας του Χ. Θανόπουλου, της Ευγενίας Ρηγοπούλου και της Προϊσταμένης των ΓΑΚ Αγγελικής Ψιλοπούλου, χρησιμοποιήθηκαν από τον Jacob Moe στο πρότζεκτ «Περιφερειακή Όραση», με χρηματοδότηση του Goethe-Institut Athen, για την πραγματοποίηση κινηματογραφικών εργαστηρίων το 2021 και 2022, στα πλαίσια του SIFF.

«Μου έκανε τόση εντύπωση, πως μία εποχή, ουσιαστικά η ιστορία του τόπου, είναι καταγεγραμμένη σε αυτές τις ταινίες, που περιλαμβάνουν οικογενειακές στιγμές. Όταν με κάποιο τρόπο, «μαγικό» τρόπο, αυτές οι ταινίες διασώζονται και κοινωνούνται. Για μένα είναι ωραία εμπειρία. Έτσι λοιπόν στο κινηματογραφικό εργαστήριο της «Περιφερειακής Όρασης», τον Ιούλιο 2022, συμμετείχε και ο καθηγητής κινηματογράφου, στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου Τάμερ Ελ Σάιντ, ο οποίος έχει δημιουργήσει διάφορες δικές του ταινίες μυθοπλασίας. Με το πρότζεκτ “Cinemateque”, στο Κάιρο, συλλέγει από ρακοσυλλέκτες, πατάρια, παλιές ταινίες, τις οποίες διασώζει και ψηφιοποιεί. Τον είχαν συγκινήσει πολύ τα οικογενειακά στιγμιότυπα των ταινιών του αρχείου του Γ. Ρηγόπουλου, μέσω των οποίων αναδύθηκαν προσωπικές εμπειρίες, από τη δική του οικογένεια στην Αίγυπτο».

Η διάσωση του ερασιτεχνικού φιλμ και του δημόσιου οπτικοακουστικού υλικού, όπως αυτή πραγματοποιείται από τον Jacob Moe και το «Δίκτυο Αρχιπέλαγος», παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διάσωση της ιστορικής και συλλογικής μνήμης, της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς μας.

Ευχαριστούμε θερμά τους συντελεστές του «Δικτύου Αρχιπέλαγος» και νιώθουμε βαθύτατη ευγνωμοσύνη προς τον Jacob Moe και τους  συνεργάτες του, για το έργο που προσφέρουν στον τόπο μας.

Βιβλιογραφία

    • Συνέντευξη με τον Jacob Moe, Μάιος 2024.
    • https:// archipelagonetwork.org/el
    • https:// archipelagonetwork.org/el/communities-between-islands-woven by the currents
    • https: archipelagonetwork.org/el/project/pottery-of-sifnos/

 

_DSC3004
anonymous_2 (1)
Della Grazia Drive In screening. Credit_ Myrto Tzima (1)
moe+portrait_tarsanas
mood_7 (1)
mood_13