Η Σύρος από το 1822 έως σήμερα.

Η Σύρος από το 1822 έως σήμερα.

Από την κ. Μαρία Ρώτα

Το 1822 ήταν η αρχή μιας νέας πόλης. Η Σύρος ως τότε ήταν αραιοκατοικημένη και άγνωστη στον κόσμο. Οι κάτοικοί της, αγρότες και λίγοι ναυτικοί σε μικρά καΐκια, δεν ξεπερνούσαν τους 4.000. Η Ελληνική Επανάσταση όμως,… “ως άλλη Λητώ περιπλανώμενη και ωδίνουσα* εγέννησε φιλοξενηθείσα εν Σύρω την Ερμούπολιν.” (μετάφραση γραπτού από Γάλλο ιστορικό).

Και τότε η ίδρυσή της έμελλε να αλλάξει ριζικά την τύχη του νησιού, αλλά και της τότε ελεύθερης Ελλάδος.

Από το 1821 καταπλέουν στη Σύρο πλοιάρια και αποβιβάζουν στις κατάξερες, αλλά ασφαλείς ακτές τους διωγμένους και ανυπεράσπιστους Έλληνες, Χιώτες, Σμυρναίοι, Κυδωνιείς, Ψαριανοί ήταν οι πρώτοι οικιστές. Αλλά και αργότερα φτάνουν στη Σύρο πρόσφυγες από κάθε ελληνική γωνιά, αναζητώντας ασφαλές καταφύγιο.

Στο νησί δεν υπήρχαν Τούρκοι. Οι δραστηριότητες της Καθολικής εκκλησίας και το κυριότερο η Γαλλική προστασία, δημιούργησαν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ασφάλεια των προσφύγων και για την πρόοδο του νησιού.

Δεν ήταν όμως τυχαία η ανάπτυξη που ακολούθησε. Στηρίχθηκε στη σωστή οργάνωση και στη φιλεργία* και στις ικανότητες των προσφύγων. Το λιμάνι της Σύρου γνώρισε ξεχωριστή κίνηση στα χρόνια της Επανάστασης και μετά. Λίγο αργότερα (1823-1828) με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, το νησί αναδεικνύεται σε εμπορικό κέντρο με διεθνή σημασία.

Στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, εποχή που το εμπόριο, εισαγωγικό και εξαγωγικό, αλλά και οι επικοινωνίες γενικότερα, γίνονταν κυρίως από τη θάλασσα.

Η Ερμούπολη αποτελεί τη γέφυρα που συνδέει την Ελλάδα με τα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Ευρώπης, αλλά και τις χώρες της Ανατολής. Ο φιλέλληνας λόρδος Nugent είχε πει ότι: “… η λεωφόρος της Ελλάδος είναι η θάλασσα”, θέλοντας να τονίσει την σπουδαιότητα της ναυτιλίας στην οικονομική ζωή της χώρας, μετά την απελευθέρωση.

Η ναυτιλιακή ανάπτυξη της Σύρου ήταν μεγάλη. Η εταιρία “ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΤΜΟΠΛΟΪΑ” ιδρύθηκε στη Σύρο το 1856! και διασκόρπισε τις υπηρεσίες  της σ’ ολόκληρο το Αρχιπέλαγος, εξυπηρετώντας για πολλά χρόνια τα ελληνικά παράλια και όχι μόνον. Η Σύρος είναι η πρώτη “νήσος – πόλις” της νεότερης Ελλάδας που γνώρισε μεγάλη εμπορική και ναυτιλιακή ανάπτυξη. Έγινε γνωστή σ’ όλο τον κόσμο της Ευρώπης, ως η εμπορική πρωτεύουσα της Ελλάδας.

Μεγάλα ονόματα πλοιοκτητών – εφοπλιστών τίμησαν την… “Αρχόντισσα”, όπως ονόμαζαν την αγαπημένη τους “Ερμούπολη”! Σημαντικοί εφοπλιστές ήταν: Κουλουκουντής, Ρεθύμνης, Πατέρας, Βάτης, Φουστάνος, Βαλμάς, Γουλανδρής κ.α.

Απόγονοί τους, αλλά και πολλοί πλοιοκτήτες, σήμερα, χαίρονται να ζουν για ένα διάστημα σε τούτο το νησί ή σ’ ένα αρχοντικό από τα παλιά στην Ερμούπολη, ή σ’ ένα πανέμορφο νεόκτιστο σπίτι σε μια εξοχή κοντά στη θάλασσα.

Με την πετυχημένη δράση της Ελληνικής Ατμοπλοΐας συμβαδίζει και η ανάπτυξη των ναυπηγείων. Σ’ αυτά τα ναυπηγεία, οι “εξωγήινοι” οικιστές, χωρίς να πάρουν τίποτε από το ανύπαρκτο άλλωστε τότε κράτος, δούλεψαν σαν εργατικές μέλισσες και κατάφεραν το θαύμα!

Με τη ναυτιλία και τις ναυπηγοκατασκευές, αλλά και με το εμπόριο και τη βιομηχανία, έγιναν οι τεράστιες επενδύσεις, που για δεκαετίες ολόκληρες η Σύρα ήταν το μοναδικό κέντρο ανάπτυξης της τότε Ελλάδας.

Οι ευρωπαϊκοί χάρτες στη θέση της Ελλάδας σημείωναν: Syra! με κόκκινη βούλα.

Τα καράβια που έφταναν στη … Λόντρα ή στην Οντέσσα και τ’ άλλα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας αναγραφόταν ως τόπος νηολογίου η … Syra!

“ΝΕΩΡΙΟΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΥΡΓΕΙΑ ΣΥΡΟΥ”

Τον Απρίλιο του 1861 εγκαινιάστηκε το ατμοκίνητο σιδηρουργείο “… μοναδικόν εν τη Ανατολή καθίδρυμα” που έγινε γνωστό ως “Νεώριον και Μηχανουργεία Σύρου”. Το Μηχανουργείο δημιουργήθηκε από τον Σταύρο Μπαρμπέτα (έφθασε στη Σύρο από το Αϊβαλί της Σμύρνης) και αρχιμηχανικός ήταν ο Άγγλος David Smith. Το Νεώριον ανελάμβανε… και σήμερα πάλι αναλαμβάνει επισκευές αλλά και κατασκευές (τότε) καινούργιων πλοίων. Τότε τον 19ο αιώνα ήταν και σχολείο για τα νεαρά Ελληνόπουλα, όσα ήθελαν να ασχοληθούν με την ναυπηγική και τη μηχανολογία γενικότερα. Πολλοί άνθρωποι που έφθαναν στη Σύρο από τη Χίο, μετά την καταστροφή του 1822, από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τα Ψαρά κ.α. δημιούργησαν και τους Ταρσανάδες και το πρώτο ναυπηγείο, το Νεώριο.

Σπουδαίοι τεχνίτες και ναυπηγοί ήταν: ο Νίκος Παγίδας, ο Χρίστος Κρυστάλλης και αρκετοί άλλοι άξιοι ναυπηγοί.

Στις αρχές του 1859, ο διάσημος Γάλλος μυθιστοριογράφος Αλέξανδρος Δουμάς, ήλθε στην Ερμούπολη και παρήγγειλε στον Συριανό “Ταρσανά” την κατασκευή μιας κομψής και ωραίας ημιολίας (γολέτα) με το όνομα “ΜΟΝΤΕΧΡΗΣΤΟΣ”. Ναυπηγός ήταν ο Νίκος Παγίδας.

Βέβαια η κρίση στη ναυτιλία γύρω στο 1933-1934 και η κατοχή που ακολούθησε, έφεραν την παρακμή, την αδρανοποίηση του Νεωρίου, με αποτέλεσμα την κακή οικονομική κατάσταση του νησιού.

Οι αδελφοί Ρεθύμνη, Συριανοί πλοιοκτήτες (καταγωγή από την Κάσσο) είχαν δικό τους το Νεώριο για ένα μεγάλο διάστημα. Αργότερα το Νεώριο πέρασε στους αδελφούς Γουλανδρή. Ήταν τότε μια χρυσή εποχή για τους εργαζομένους. Η ανεργία μηδενίστηκε. Λίγο αργότερα είχε αναλάβει ο Νίκος Ταβουλάρης. Αρχικά πήγαν όλα καλά, αλλά μετά από λίγο διάστημα έφθασε πάλι η απεργία.

Σήμερα, ο νέος ιδιοκτήτης και άριστος άνθρωπος, όπως λέγεται, είναι ο Π. Ξενοκώστας. Ας ελπίσουμε ότι, με τη δική του φροντίδα, θα πάνε όλα καλά και το Νεώριο θα συνεχίσει τη δραστηριότητά του. Αυτή η δραστηριότητα οφείλει και προσφέρει την καλή ζωή σε τόσες οικογένειες, όχι μόνο του νησιού, αλλά και άλλων περιοχών της Ελλάδας.

Δεν ήταν μόνο η ναυτιλία και  η ναυπηγική που γνώρισαν τόσο μεγάλη άνθηση στη Σύρο. Δύο ακόμη τομείς της οικονομικής ζωής, το εμπόριο και η βιομηχανία, βρίσκουν στο νησί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξή του. Στο εμπόριο και στη βιομηχανία χρωστάει η Σύρος την ευημερία της. Το 1828 – 1829 έρχονται οι πρώτες δραστηριότητες στην Ελλάδα και … τα πρωτεία έχει η Ερμούπολη, όπου ιδρύονται τα πρώτα βυρσοδεψεία. Ασχολήθηκαν, εκείνη την εποχή με τη βιομηχανία δερμάτων. Μερικά γνωστά ονόματα των ανθρώπων που τα δημιούργησαν είναι, ο Καλουτάς, ο Παπαδάμ, ο Κορνηλάκης κ.α.

Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα τα βυρσοδεψεία της Ερμούπολης έγιναν γνωστά σ’ όλο το κόσμο ως τα καλύτερα που υπήρχαν τότε. Υπήρξαν ακόμη βιομηχανίες σιδήρου. Ξεχωριστή ανάπτυξη είχε η αλευρομηχανία. Το σιτάρι ερχόταν από τη Ρωσία και τα εργοστάσια του νησιού μας φρόντιζαν να παράγουν αλεύρι και διάφορα είδη πάστας. Βιομήχανοι ήσαν, ο Βαφιαδάκης, ο Αποστόλου, ο Καλημέρης, ο Ασημομύτης κ.α. Η τοπική εφημερίδα γράφει το 1861 τα ονόματα των βιομηχάνων, που είχαν τα ατμοκίνητα αλευροποιεία και μακαρονοποιεία. Άλλα εργοστάσια, εκείνης της εποχής, ήταν …. κτενοποιείον, σχινοποιείον κ.α. Ένα εργοστάσιο έφτιαχνε χαρτιά τράπουλας. Ένα άλλο εργοστάσιο κατασκεύαζε… παπιγιόν και ήταν πολλά που τα έκαναν εξαγωγή στο Παρίσι! Ο κλάδος της βιομηχανίας που έφερε την οικονομική ακμή στην Ερμούπολη και άντεξε περίπου 150 χρόνια ήταν τα εργοστάσια: εκκοκκιστήρια*, κλωστήρια, υφαντήρια, και πλεκτήρια. Η Ερμούπολη εθεωρείτο για την Ελλάδα, ότι το Manchester για την Αγγλία. Από το 1862 υπάρχει  και εργοστάσιο καθαρισμού βάμβακος και εργαζόταν εκεί  135 άνδρες και γυναίκες. Σύμφωνα με την έρευνα του αείμνηστου Αντώνη Μαρκουλή, που ήταν ο τεχνικός διευθυντής της υφαντουργίας “ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΠΑΡΜΠΕΤΑΣ Α.Ε.”, υπήρξε αίτημα να δημιουργηθεί στη Σύρο κλωστοϋφαντουργική σχολή, διότι τα εργοστάσια ήταν πολλά και ήταν απαραίτητο να υπάρχουν ειδικά εκπαιδευμένοι τεχνικοί, ώστε να φροντίζουν την εργασία των εργατών. Η σχολή δημιουργήθηκε και άρχισε να λειτουργεί από το 1954 και   είχε αρκετούς”μαθητές”. Ένας από τους καθηγητές του ήταν και ο Αντώνης Μαρκουλής, ο οποίος είχε άριστη γνώση της κλωστοϋφαντουργίας.

ΚΛΩΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΥΦΑΝΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ

Τα εργοστάσια δημιουργήθηκαν και αναπτύχθηκαν από τα χρόνια 1850 – 1860 και δραστηριοποιήθηκαν άριστα όλο τον 19ο αιώνα. Το πρώτο εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας στη Σύρο άρχισε το 1832 με κατασκευή μαντιλιών, που άρεσαν πολύ στις γυναίκες και συνέχισε με σχεδιασμένα υφάσματα που άρεσαν πολύ στις … κυρίες.

Μερικά γνωστά ονόματα σπουδαίων Ελλήνων βιομηχάνων που τίμησαν το νησί με τις δραστηριότητές τους είναι: 1. Λαδόπουλος: Κλωστουυφαντήριο, 2. Φουστάνος: Κλωστήριο, 3. Ροδόπουλος: Κλωστήριο, 4. Βελισσαρόπουλος: Υφαντήριο – Τυποβαφείο, 5. Δεληγιάννης: Υφαντήριο, 6. Καρέλλας: Τυποβαφείο, 7. Βαρδάκας: Κλωστήριο, 8. Μπαρμπέτας: Υφαντήριο και Κλωστήριο, 9. ΑΚΕΣ: Κλωστοϋφαντουργία Λειβαδάρας, (Είναι ακόμη και άλλα ονόματα γνωστών βιομηχάνων) όπως: Τζαγκαράκης, Κρυστάλλης, Χατζηλίας, Ζησιμάτος, “TERLANA Α.Ε.”, Ν. Ιγνατιάδης κ.α.

Σήμερα βιομηχανία δεν υπάρχει στη Σύρο. Τα 45 εργοστάσια που είχαν δραστηριοποιηθεί τον 19ο αιώνα και μερικά από αυτά εως τον 20ο αιώνα, “έσβησαν”, χάθηκαν ως επιχειρήσεις και έμειναν μόνο τα υπέροχα κτίρια που τα στέγαζαν. Μερικά είναι ερείπια, δείγματα μιας άλλης ζωής. Ξεχασμένα. Υπάρχουν μόνο οι μικρές βιοτεχνίες των Συριανών λουκουμιών και της χαλβαδόπιτας, που έως σήμερα είναι περιζήτητα προϊόντα του νησιού. Οι συνταγές τους ήρθαν στη Σύρο μαζί με τις γυναίκες της Σμύρνης και λίγο – λίγο, με το πέρασμα των χρόνων έγιναν τα περίφημα: “Συριανά Λουκούμια”.

ΕΜΠΟΡΙΟ

Ανάλογη με τη βιομηχανική κίνηση ήταν και η κίνηση της εμπορικής αγοράς. Μας είναι γνωστό ότι, εκείνη την εποχή, τα καταστήματα της Ερμούπολης ανταγωνίζονταν τα ευρωπαϊκά σε ποικιλία και πολυτέλεια. Πολλά καταστήματα συναγωνίζονταν σε κομψότητα ανάλογα της Γαλλίας. Μια πόλη σαν την Ερμούπολη, με τόσο ζωηρή, εμπορική και βιομηχανική κίνηση, φυσικό ήταν να παίρνει μέρος, όχι μόνο στις ελληνικές, αλλά και στις διεθνείς εκθέσεις. Η πρώτη έγινε στο Λονδίνο το 1851. Στην Ερμούπολη ιδρύθηκε ο πρώτος Εμπορικός “Σύλλογος” Ερμής! (1873). Η Εθνική Τράπεζα θα ιδρύσει το 1845 το πρώτο υποκατάστημά της στην Ερμούπολη.

Σήμερα, χάρις την αγάπη και ιδιαίτερα τη γνώση που απεκόμισαν πολλοί Συριανοί από τους προγόνους τους, η Ερμούπολη εξακολουθεί (αν και όχι όπως πρώτα) να έχει εμπορική δραστηριότητα. Σ’ αυτό το βραχώδες νησί, που οι κάτοικοί του το αγάπησαν, το λάτρεψαν και βοήθησαν  στην ανάπτυξή του, υπάρχει και σήμερα μια εμπορική δραστηριότητα με προϊόντα ποιότητας!

Ανάλογες με την εμπορική κίνηση είναι και οι προσπάθειες για την καλή οργάνωση του εμπορίου. Το 1835 είχε συσταθεί στη Σύρο, με απόφαση της Νομαρχίας, δεκαμελής επιτροπή για θέματα εμπορίου και… το 1836 ορίζεται η Ερμούπολη μια από τις τρεις πόλεις (Ναύπλιο και Πάτρα), ήταν οι άλλες δύο όπου ιδρύθηκαν για πρώτη φορά: “Εμπορικά Επιμελητήρια” αυτά είχαν γραφεί στο “Χιακόν Αρχείον” από τον Βλαχογιάννη.

ΔΩΡΗΤΕΣ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ

Σημαντική είναι η αναφορά στους δωρητές του νησιού μας. Αν δεν υπήρχαν οι χορηγίες τους, δεν θα υπήρχαν όλα αυτά τα υπέροχα κτίρια που θαυμάζουμε όλοι μας, Συριανοί και επισκέπτες μας. Η ανέγερση του Νοσοκομείου μας έγινε με τη χορηγία οικογένειας Βαρδάκα και Πρώϊου. Φθισιατρείο, η ανέγερση του ναού των Τριών Ιεραρχών, σχολή απόρων παίδων και τόσα άλλα σημαντικά και ωφέλιμα για το νησί.

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου ανηγέρθη με μεγάλη χορηγία Γ. Φουστάνου. Η οικογένεια Λαδοπούλου προσέφερε στον Δήμο το σπίτι τους (σημερινό ιστορικό Αρχείο) και τα κτίρια της οδού Σουρή (σε ποσοστά). Το 5ο Δημοτικό Σχολείο ανηγέρθη σε οικόπεδο δωρεάς της Εταιρίας ΑΙΓΑΙΟΝ.

Αναφέρονται και άλλοι χορηγοί στα γραπτά κείμενα με σημαντικές προσφορές. Ο αείμνηστος Γιάννης Βάτης και η σύζυγός του Ελένη με δικά τους χρήματα ίδρυσαν το υπέροχο Μουσείο (Αντιγράφων) Κυκλαδικής Τέχνης, και βοήθησαν και άλλες δραστηριότητες του Δήμου.

*εκκοκιστήριο: μηχάνημα εργοστασίου που βγάζει τους κόκκους.

-ωδίνουσα: ωδίνω = στενάζω – πονώ.

-φιλεργία: αγάπη για την εργασία.

previous arrow
next arrow
Slider