Αποσύνθεση
29 Δεκεμβρίου 2023
Εκδρομή στον Ορχομενό κ.λ.π
30 Δεκεμβρίου 2023

Το Έπος του 1940 και η διανόηση

Το Έπος του 1940 και η διανόηση

Από την κ. Μερόπη Σπυροπούλου 

Στο ιερό προσκλητήριο του 1940 ανταποκρίθηκε, «με της καρδιάς το πύρωμα», η Διανόηση της πατρίδας μας, με την απαράμιλλη σε νόημα επιστολή που έγραψαν και έστειλαν στους απανταχού του κόσμου συναδέλφους τους, κορυφαίοι Έλληνες διανοούμενοι, στις 10 Νοεμβρίου του 1940. Πρόκειται για ένα κείμενο που εκπέμπει διαχρονικά μηνύματα που αφορούν τις αξίες του πνευματικού και ηθικού πολιτισμού, μία πολύτιμη παρακαταθήκη για όλους μας. Ας δούμε τί γράφεται σε αυτή την επιστολή:

«Είναι δυο εβδομάδες τώρα, που μ’ ένα τελεσίγραφο, μοναδικό στα διπλωματι­κά χρονικά των Εθνών, για το περιεχόμενο, την ώρα και τον τόπο που το παρουσία­σαν, η Ιταλία κάλεσε την Ελλάδα να της παραδώσει τα εδάφη της, ν’ αρνηθεί την ελευθερία της και να κατασπιλώσει την τιμή της.

Οι Έλληνες δώσαμε στην ιταμή αυτή αξίωση της φασιστικής βίας, την απάντηση που επέβαλαν τριών χιλιάδων ετών παρα­δόσεις, της ιερής γης, χαραγμένες βαθιά στην ψυχή μας, με το αίμα των μεγαλύτερων ηρώων της ανθρώπινης ιστορίας. Και αυτή τη στιγμή, κοντά στο ρεύμα του Θυάμιδος και τις χιονισμένες πλαγιές της Πίνδου και των Μακεδονικών βουνών, πολεμούμε, τις περισσότερες φορές, με τη λόγχη, απο­φασισμένοι να νικήσουμε ή να πεθάνουμε μέχρις ενός.

Σ’ αυτόν τον άνισον, σκληρότατον αλλά και πεισματώδη αγώνα, που κάνει τον λυσσασμένο επιδρομέα να ξεσπάει, κατά των γυναικών, των γερόντων και των παιδιών, να καίει, να σκοτώνει, ν’ ακρωτηριάζει, να διαμελίζει τους πληθυσμούς στις ανοχύρωτες και άμαχες πόλεις μας και στα ειρηνικά χωριά μας, έχουμε το αίσθημα ότι δεν υπερασπιζόμαστε δική μας μόνο υπόθεση. Ότι αγωνιζόμαστε για τη σωτηρία όλων εκείνων των υψηλών αξιών, που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό, την πολύτιμη παρακαταθήκη που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα οι δοξασμένοι μας πρόγονοι, και που σήμε­ρα βλέπουμε ν’ απειλούνται από το κύμα της βαρβαρότητας και της βίας. Ακριβώς αυτό το αίσθημα εμπνέει το θάρρος σ’ εμάς τους Έλληνες διανοούμενους, τους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης, ν’ απευθυνθούμε στους αδελφούς μας όλου του κόσμου, για να ζητήσουμε, όχι την υλική βοήθεια, αλλά την ηθική βοήθειά τους. Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάσταση των συνειδήσεων, την εργα­σία, το κήρυγμα, την άμεση επίδραση παντού, όπου είναι δυνατόν, την άγρυπνη παρακολούθηση και την ενέργεια για έναν καινούργιο πνευματικό Μαραθώνα, που θ’ απαλλάξει τα συναντιστεκόμενα έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που είδε ποτέ ο κόσμος. Όταν μια τέτοια επανάσταση συντελεστεί, η νίκη θα στε­φανώσει το μέτωπο και του τελευταίου, του πιο ταπεινού εργάτη.

Με τη μεγάλη και σταθερή αυτή ελπίδα, σας στέλνουμε τον αδελφικό μας χαιρετισμό».

Υπογράφουν: Κωστής Παλαμάς, Σπύρος Μελάς, Άγγελος Σικελιανός, Γεώργιος Δροσίνης, Σωτήρης Σκίπης, Δημ. Μητρόπουλος, Κ. Δημητριάδης, Νίκος Βέης, Κ. Παρθένης, Ιω. Γρυπάρης, Γιάννης Βλαχογιάννης, Στρατής Μυριβήλης, Κ. Ουράνης, Μ. Μαλακάσης, Γρηγόρης Ξενόπουλος, Αλεξ. Φιλαδελφεύς, Αριστ. Καμπάνης.

Η συμβολή της Διανόησης στο Έπος του 1940 υπήρξε, εξίσου, αποφασιστική, με τρόπους που θα μπορούσαν να ταξινο­μηθούν σε όλα όσα∶ συνετέλεσαν στην προετοιμασία του Έπους, διαδραματίστηκαν κατά τις ηρωικές ημέρες του αγώνα στο Μέτωπο, και έγιναν στα μετόπισθεν, μακριά από τη φωτιά, αλλά, σίγουρα, με τον ίδιο ένθερμο παλμό και την ίδια μύχια συναίσθηση της έννοιας του όρου φιλοπατρία.

Στην προετοιμασία ήταν το ενθου­σιώδες φρόνημα του λαού. Ήταν η άσβεστη φλόγα από την ψυχή της νεολαίας μας, που δεν γεννήθηκε από τη μία στιγμή στην άλλη, αλλά είχε ανάψει και μεταλαμπαδευτεί χρόνια νωρίτερα από τους δα­σκάλους μας, μέσα στα σχολεία και στις Πανεπιστημιακές αίθουσες.

Σ’ αυτούς τους επιστήμονες, που έτρεφαν τα νιάτα με τον άρτο της Ιστορίας και των Παραδόσεών μας, τα πότιζαν με το νάμα της πίστης μας, και τα μεθούσαν «με το αθάνατο κρασί του εικοσιένα».

Η προετοιμασία για το Έπος, σε επίπεδο εκπαίδευσης, πρόβλεψης, χωροταξικής εφαρμογής, στρατηγικής και τακτικής, απαιτούσε και εξειδικευμένες επιστημονικές γνώσεις για την οργάνωση της άμυνας. Τα οχυρά της ελληνοβουλγαρικής μεθορίου (Ρούπελ, Περιθωρίου, κ.α.), η μεθοδικότητα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η εκπαίδευση των αξιωματικών και των στρατιωτών μας, σ’ αυτές τις επιστημονικές γνώσεις βασίστηκαν.  

Στο Μέτωπο, που το χιόνι και η παγωνιά δεν κάνουν εξαιρέσεις και ο θάνατος ή ο ακρωτηριασμός δεν επιτρέπουν επιλογές, εκεί βρέθηκαν καταξιωμένοι επιστήμονες, αλλά και πολλοί άνθρωποι των Γραμμάτων και της Τέχνης, όπως: Οδυσσέας Ελύτης, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γιώργος Σαραντάρης, Σπύρος Μελάς, κ.α.

Στα μετόπισθεν, εκτός από την καταγεγραμμένη τεράστια συμβολή των μεγάλων ποιητών μας και των θεατρικών συγγραφέων, προκύπτει το αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα ότι η επιστράτευση της ελληνικής διανόησης και επιστήμης υπήρξε καθολική.

Σήμερα, ζούμε σε καιρούς, που, όπως γράφει ο αείμνηστος, Κώστας Τσιρόπουλος, «Η ζωή έγινε ζωή ανευθυνότητας, διεκδικήσεων μόνο και ανταλλαγμάτων, ζωή καιροσκόπων και αδιάφορων, για ό,τι σημαίνει Ελλάδα, ανθρώπων. Ζούμε σε καιρούς, που η ζωή τείνει να καταργήσει και αυτήν ακόμα την απλή μνεία του ηθικού χρέους».

Το σημερινό ζητούμενο και το απολύτως αναγκαίο είναι και πάλι μια βαθιά συνειδητοποίηση της εθνικής μας ταυτότητας και αξιοπρέπειας, με την ελληνική και θρησκευτική της Παράδοση.

Είναι επιτακτική ανάγκη μιας αντίστοιχης φιλοπατρίας και σοβαρότητας από τους πάσης φύσεως «δασκάλους» που, με το παράδειγμά τους, θα εμπνεύσουν στους σημερινούς νέους και μελλοντικούς επιστήμονες τη συνείδηση της διαχρονικής τιμής τού να ονομάζονται «Έλληνες».

Μερόπη Σπυροπούλου

Ομότιμη Καθηγήτρια

Πανεπιστημίου Αθηνών

Αναδημοσίευση από το Περιοδικό ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ, της Χριστιανικής Στέγης Καλαμάτας, τεύχος 582, έτος 57ο, Οκτώβριος 2023.